10. Sınıf Fizik

Elektrik Akımı, Ohm Yasası ve Topraklamanın Önemi

Elektrik · 10. sınıf

Klevi Fen Laboratuvarı · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi: 18 Ekim 2026

Kazanımlar

FİZ.10.3.1 Basit elektrik devresinde potansiyel fark, elektrik akımı ve direnç kavramlarının tanımına ilişkin…
FİZ.10.3.2 Elektrik yükünün hareketi üzerinden elektrik akımı kavramını çözümleyebilme
FİZ.10.3.3 Ohm Yasası ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
FİZ.10.3.4 Dirençlerin bağlanma türüne göre eşdeğer dirence ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
FİZ.10.3.5 Üreteçlerin bağlanma türüne göre devreye sağladıkları potansiyel farka ilişkin bilimsel çıkarım…
FİZ.10.3.6 Elektrik akımının oluşturabileceği tehlikelere karşı alınması gereken önlemlerle ilgili bilgi…
FİZ.10.3.7 Topraklama olayının önemini sorgulayabilme

Konu Özeti

Elektrik devreleri, potansiyel fark, akım ve direnç kavramlarıyla çalışır. Bu konuda Ohm Yasası ile devrelerdeki büyüklükler arasındaki ilişkiyi öğreneceksin. Ayrıca elektrik güvenliğinin temeli olan topraklamanın neden gerekli olduğunu inceleyeceksin.

Temel Kavramlar

Potansiyel fark (gerilim), birim yük başına verilen enerjidir ve devrede akımın oluşmasını sağlar. Birimi volt (V) olup voltmetre ile ölçülür. Voltmetre ölçülecek elemana paralel bağlanır.

Elektrik akımı, bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen yük miktarıdır. Birimi amper (A) olup ampermetre ile ölçülür ve devreye seri bağlanır. Metallerde hareket eden yükler elektronlardır; elektronlar üretecin (−) kutbundan (+) kutbuna doğru hareket eder.

I = q / t

Direnç, iletkenin akıma karşı gösterdiği zorluktur ve birimi ohm (Ω) dur. Sabit sıcaklıkta bir telin direnci uzunluğuyla doğru, kesit alanıyla ters orantılıdır. Ayrıca direnç telin cinsine bağlıdır.

R = ρ · ℓ / A

Ohm Yasası

Sıcaklığı sabit bir iletkende uçları arasındaki potansiyel fark arttıkça akım da aynı oranda artar. V–I grafiği başlangıç noktasından geçen doğrudur ve eğimi direnci verir.

V = I · R

Sabit dirençte V-I grafiği orijinden geçen doğrudur. R = 4 Ω için eğim 0,25 A/V olur ve V = 12 V'ta akım 3 A'dir. — V-I grafiği (R = 4 Ω)

Direnç ve Üreteçlerin Bağlanması

Seri bağlamada akım her dirençte aynıdır ve potansiyel fark dirençlere paylaşılır: V = V₁ + V₂ + …
Seri bağlamada eşdeğer direnç Rₑ = R₁ + R₂ + … formülüyle bulunur ve en büyük dirençten büyüktür.
Paralel bağlamada her kolda potansiyel fark aynıdır ve akım kollara paylaşılır: I = I₁ + I₂ + …
Paralel bağlamada 1/Rₑ = 1/R₁ + 1/R₂ + … formülü kullanılır ve eşdeğer direnç en küçük dirençten küçüktür.

Özdeş üreteçler seri bağlanırsa toplam potansiyel fark tek üretecin katı olur. Özdeş üreteçler paralel bağlanırsa devreye sağlanan potansiyel fark tek üretecinki kadardır; ancak akım üreteçlere paylaşıldığı için ömürleri uzar.

Topraklamanın Önemi

Topraklama, elektrikli cihazın metal gövdesinin iletken bir kabloyla toprağa bağlanmasıdır. Yalıtım bozulup faz kablosu gövdeye değerse fazla akım düşük dirençli topraklama hattından toprağa akar. Böylece gövde tehlikeli gerilimde kalmaz ve kullanıcı çarpılmaz.

Yalıtım bozulduğunda faz gövdeye değer, fazla akım topraklama hattından toprağa akar ve büyük akım sigortayı attırarak devreyi keser. — Topraklama süreci

Topraklı priz ve üç uçlu fiş, çamaşır makinesi gibi metal gövdeli cihazlarda can güvenliği sağlar.
Binalarda paratoner ve topraklama hattı yıldırımdan korunmaya yardımcı olur.
Topraklama hattının direnci düşük olmalı ve düzenli kontrol edilmelidir.
Fişin topraklama ucunu kesmek ya da topraksız uzatma kullanmak tehlikelidir.

Notun devamı (Klevero uygulamasında)

Adım Adım Örnekler
Sık Yapılan Hatalar
Mini Özet Tablo
Kontrol Soruları