Maddelerin Birbiri İçindeki Çözünebilirliği (10. Sınıf Kimya)

Konu Özeti

Bu konuda bir çözeltinin nasıl oluştuğunu, hangi maddelerin hangi çözücülerde çözündüğünü ve çözünmeyi etkileyen faktörleri öğreneceksin. Çözünme olayını taneciklerin hareketiyle açıklayacak, çözeltilerin derişimini hesaplamayı göreceksin. Son olarak çözünen tanecik sayısının kaynama ve donma noktasını nasıl değiştirdiğini inceleyeceğiz.

Temel Kavramlar

Çözelti, iki veya daha fazla maddenin homojen karışımıdır. Az miktardaki bileşene çözünen, çok miktardaki bileşene çözücü denir. Örneğin şeker suda çözündüğünde şeker çözünen, su ise çözücüdür.

• Çözünme sürecinde çözünenin tanecikleri arasındaki bağlar zayıflar ve çözücü tanecikleri birbirinden uzaklaşır.
• Ardından çözünen ile çözücü tanecikleri arasında yeni etkileşimler oluşur.
• Benzer benzeri çözer: polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde çözünür.

Çözünürlük, belirli bir sıcaklıkta 100 g çözücüde çözünebilen en fazla madde miktarıdır (gram cinsinden). Bu miktara kadar çözünen çözelti doymuş, daha azı çözünen çözelti doymamış çözeltidir. Doymuş çözeltiye eklenen madde çözünmeden dipte kalır.

Molar derişim (molarite), 1 litre çözeltide çözünen maddenin mol sayısıdır. Birimi mol/L veya M'dir. Hesaplamalarda önce maddenin mol sayısı, sonra çözeltinin hacmi bulunur.

M = n / V (n = m / MA; V litre cinsinden)

• Çözünen mol sayısı sabitken hacim artarsa (su eklenirse) derişim azalır: M₁·V₁ = M₂·V₂ (seyreltme).
• Aynı hacimde çözünen madde miktarı arttıkça molar derişim artar.
• Bir çözeltiden alınan her kısmın derişimi aynıdır.

Çözünürlüğü etkileyen faktörler şunlardır. Bunları ayrı ayrı düşünmek konuyu hatırlamayı kolaylaştırır.

• Çözünen ve çözücünün cinsi: Polarlık benzerliği çözünürlüğü artırır.
• Sıcaklık: Katıların çoğunda sıcaklık arttıkça çözünürlük artar. Gazlarda ise sıcaklık arttıkça çözünürlük azalır.
• Basınç: Katı ve sıvıların çözünürlüğü pratikte değişmez; gazların çözünürlüğü basınç arttıkça artar.
• Karıştırma ve tanecik boyutu: Çözünme hızını artırır, ancak çözünen miktarını değiştirmez.

Çözeltiler çözünen miktarına, derişime, fiziksel hâline ve iyon içeriğine göre sınıflandırılır. Elektrolit çözeltiler elektriği iletir, elektrolit olmayanlar iletmez. Örneğin tuzlu su iletkendir, şekerli su değildir.

Sınav ipucu: Bir çözeltiye elektrik iletkenliği soruluyorsa, çözünen maddenin suda iyonlarına ayrılıp ayrılmadığına bak. İyonlar varsa çözelti iletkendir.