klevero11. Sınıf Coğrafya
Tarımda Sürdürülebilirlik, Madenler, Enerji ve Sanayi (11. Sınıf Coğrafya)
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
COĞ.11.5.1Tarımsal faaliyetleri gıda güvencesi açısından sorgulayabilmeCOĞ.11.5.2Dünya ve Türkiye’deki tarım uygulamalarını sürdürülebilirlik ölçütlerine göre değerlendirebilmeCOĞ.11.5.3Dünya ve Türkiye’de bulunan stratejik-kritik madenlerin ülke ekonomileri…COĞ.11.5.4Dünya ve Türkiye’deki enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelen değişim…COĞ.11.5.5Sanayi faaliyetlerinin mekânsal etkilerini sorgulayabilme
Konu Özeti
Gıda güvencesi, herkesin her zaman yeterli, güvenilir ve besleyici gıdaya ulaşabilmesidir. Tarımsal üretim bu güvencenin temelidir ancak nüfus artışı, iklim değişikliği, kuraklık ve toprak bozulması onu tehdit eder. Sürdürülebilir tarım, doğal kaynakları gelecek kuşaklar için koruyarak üretim yapmayı hedefler. Bu konuda madenler, enerji kaynakları ve sanayi faaliyetleri de tarımla birlikte ele alınır.
Temel Kavramlar
Sürdürülebilir tarım, toprak, su ve biyolojik çeşitliliği gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılama imkânını bozmadan kullanmaktır. Bir tarım uygulaması çevresel, ekonomik ve sosyal ölçütlere göre değerlendirilir. Gıda güvencesi dört boyutta incelenir.
Gıda güvencesi = Bulunabilirlik + Erişim + Kullanım + Süreklilik
- Bulunabilirlik: Gıdanın yeterli miktarda üretilmesi ve piyasada bulunması.
- Erişim: Gıdaya ekonomik ve fiziksel olarak ulaşabilme.
- Kullanım: Gıdanın sağlıklı ve güvenli tüketilmesi.
- Süreklilik: Gıdaya her zaman ulaşabilme; kriz dönemlerinde de kesintisiz olması.
Tarım uygulamaları, sürdürülebilirlik açısından olumlu ya da olumsuz etkilere sahiptir. Aşağıdaki tablo bazı örnekleri göstermektedir.
| Uygulama | Sürdürülebilirlik açısından değerlendirme |
|---|---|
| Ekim nöbeti (münavebe), nadas | Toprak veriminin korunması; olumlu |
| Damlama ve yağmurlama sulama | Su tasarrufu; olumlu |
| Organik (ekolojik) tarım | Kimyasal girdi azlığı, toprak ve su sağlığı; olumlu |
| Aşırı ve bilinçsiz gübre-ilaç kullanımı | Toprak ve su kirliliği; olumsuz |
| Salma sulama, aşırı yer altı suyu çekimi | Su kaynaklarının tükenmesi, tuzlanma; olumsuz |
| Meraların aşırı otlatılması, erozyon | Erozyon ve çölleşme; olumsuz |
| Monokültür (tek ürün) | Toprak yorgunluğu, hastalık riski; olumsuz |
Stratejik madenler: Savunma, enerji, teknoloji ve sanayi için vazgeçilmez olan, tedariki birkaç ülkeye bağlı madenlerdir. Bu madenlere sahip ülkeler ekonomik ve siyasi güç kazanır. Lityum bataryalarda, kobalt alaşımlarda, uranyum ve toryum nükleer enerjide kullanılır.
- Türkiye'de bor (dünya rezervlerinde ilk sıralarda), krom, bakır, mermer, demir, linyit ve toryum bulunur.
- Maden çıkarımı istihdam ve ihracat geliri sağlar; ancak rezervler tükenebilir ve çevre kirliliği yaratır.
- Madenlerin işlenip katma değerli ürüne dönüştürülmesi, ham olarak satılmasından daha kazançlıdır.
Enerji kaynaklarının kullanımı: Sanayileşmeyle birlikte önce kömür, sonra petrol ve doğal gaz ana enerji kaynakları oldu. Günümüzde iklim değişikliği ve dışa bağımlılık nedeniyle yenilenebilir kaynaklara yönelim artmaktadır.
| Grup | Kaynaklar ve özellik |
|---|---|
| Tükenebilir (fosil) | Kömür, petrol, doğal gaz; karbon salımı yüksek |
| Yenilenebilir | Güneş, rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal, biyokütle; çevreye daha az zarar verir |
| Nükleer | Uranyum, toryum; düşük karbon salımı, atık ve güvenlik sorunu |
Sanayinin mekânsal etkileri: Sanayi tesisleri kurulduğu çevrede ekonomik, sosyal ve çevresel değişimlere yol açar. Yer seçiminde hammadde, enerji, ulaşım, pazar ve işgücü etkilidir. Organize sanayi bölgeleri bu etkileri planlı biçimde yönetmeye yardımcı olur.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları