klevero

Çok yakında

11. Sınıf Kimya

Kimyasal Denge, Asit-Baz ve Çözünürlük Dengesi (11. Sınıf)

Çeşitlilik · 11. sınıf

Klevi Fen Laboratuvarı · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:

Kazanımlar

  • KİM.11.2.1 Tepkimelerin tersinir olabileceğine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme
  • KİM.11.2.2 Tepkimelerdeki denge sürecine ilişkin bilimsel gözleme dayalı tahminde bulunabilme
  • KİM.11.2.3 Denge sabiti ifadesinin oluşturulmasına ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
  • KİM.11.2.4 Tersinir tepkimelerin dengeye ulaşıp ulaşmadığını bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme
  • KİM.11.2.5 Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme
  • KİM.11.2.6 Saf suyun otoiyonizasyonuna ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

1. Tersinir Tepkimeler ve Kimyasal Denge (KİM.11.2.1–2)

Ürünlerin tekrar girenlere dönüşebildiği tepkimelere tersinir tepkime denir (⇌ ile gösterilir). Kapalı kapta tersinir tepkimede ileri tepkime hızı zamanla azalır, geri tepkime hızı artar. İkisi eşitlendiğinde dinamik denge kurulur.

  • Dengede ileri hız = geri hız; tepkime durmaz, dinamiktir.
  • Dengede gözlenebilen (renk, basınç, derişim) özellikler sabit kalır.
  • Denge kapalı sistemde kurulur; sıcaklık sabit olmalıdır.
  • Örnek: N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g); renksiz gaz ile kahverengi gaz karışımının rengi sabitlenince denge kurulmuştur.

2. Denge Sabiti (KİM.11.2.3–4)

aA + bB ⇌ cC + dD Kc = [C]^c · [D]^d / ([A]^a · [B]^b)

  • Saf katı ve saf sıvıların derişimi Kc ifadesine yazılmaz.
  • Gaz tepkimelerinde kısmi basınçlarla Kp yazılır.
  • Kc yalnızca sıcaklığa bağlıdır.
  • Tepkime ters çevrilirse K' = 1/K; katsayılar n ile çarpılırsa K' = Kⁿ; tepkimeler toplanırsa K'ler çarpılır.
  • Kc büyükse ürünler, küçükse girenler çoktur.

Dengeye ulaşıp ulaşmadığını anlamak için anlık derişimlerle bulunan Q (denge oranı) K ile karşılaştırılır.

KarşılaştırmaSonuç
Q < KSistem dengede değil; ürün oluşumu yönünde (ileri) ilerler
Q = KSistem dengededir
Q > KSistem dengede değil; girenler yönünde (geri) ilerler

Çözümlü örnek: H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g), Kc = 50. Bir kapta [H₂]=0,1 M, [I₂]=0,1 M, [HI]=1 M. Q = 1² / (0,1·0,1) = 100. Q > K olduğundan sistem dengede değildir, tepkime geri yönde ilerler.

3. Dengeye Etki Eden Faktörler (KİM.11.2.5)

Le Chatelier ilkesi: Dengedeki sisteme dışarıdan etki edilirse sistem bu etkiyi azaltacak yönde tepki verir.

EtkiDenge yönü
Giren derişimi artırılırÜrünlere (ileri)
Ürün derişimi artırılırGirenlere (geri)
Hacim küçültülür (basınç artar)Gaz mol sayısı az olan tarafa
Sıcaklık artırılırEndotermik yöne
Sıcaklık azaltılırEkzotermik yöne
KatalizörDenge değişmez; yalnızca dengeye ulaşma süresi kısalır
Sabit hacimde soygaz eklenirDenge değişmez
  • K değerini yalnızca sıcaklık değiştirir.
  • Derişim ve basınç değişimi dengeyi kaydırır ama K değişmez.

4. Suyun Otoiyonizasyonu (KİM.11.2.6)

Saf su çok az iyonlaşır: 2H₂O(s) ⇌ H₃O⁺(suda) + OH⁻(suda). 25 °C'de saf suda [H₃O⁺] = [OH⁻] = 10⁻⁷ M'dir.

Ksu = [H₃O⁺]·[OH⁻] = 10⁻¹⁴ (25 °C)

pH = –log[H₃O⁺] pOH = –log[OH⁻] pH + pOH = 14

  • pH < 7 asidik, pH = 7 nötr, pH > 7 baziktir (25 °C).
  • Ksu sıcaklığa bağlıdır; sıcaklık artınca Ksu artar.

Notun devamı (Klevero uygulamasında)

  • 5. Asit-Baz Teorileri (KİM.11.2.7)
  • 6. Asit ve Baz Kuvveti, pH (KİM.11.2.8–9)
  • 7. Nötrleşme ve Titrasyon (KİM.11.2.10–11)
  • 8. Günlük Hayatta Asidik ve Bazik Ürünler (KİM.11.2.12)
  • 9. Çözünürlük Dengesi (KİM.11.2.13–14)