5. Sınıf Sosyal Bilgiler: Demokrasi, Etkin Vatandaşlık, Haklar ve Başvuru Kurumları

Konu Özeti

Bu konuda demokrasi ve cumhuriyet arasındaki ilişkiyi, etkin vatandaşlığın önemini, temel insan hak ve sorumluluklarını ve bir sorun yaşandığında hangi kurumlara başvurulacağını öğreneceksiniz. Bu kavramlar birbirinden bağımsız değildir ve birlikte düşünülmelidir. Toplumda düzenin sağlanmasında her bireyin rolü vardır. Bu nedenle hem haklarınızı bilmeniz hem de sorumluluklarınızı yerine getirmeniz gerekir.

Temel Kavramlar

Demokrasi, halkın kendini yönetmesi anlamına gelir. Egemenlik, yani yönetme yetkisi halka aittir. Halk, yöneticilerini özgür ve genel seçimlerle belirler. Cumhuriyet ise devlet başkanının halk tarafından ya da halkın temsilcileri aracılığıyla seçildiği yönetim biçimidir.

• Cumhuriyet, demokrasinin gelişmesi için uygun bir zemin oluşturur.
• Her ikisinde de halk yönetimde söz sahibidir.
• Seçme ve seçilme hakkı, eşitlik ve hukukun üstünlüğü ortak değerlerdir.
• Türkiye Cumhuriyeti demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
• Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.

Etkin vatandaş; haklarını bilen, sorumluluklarını yerine getiren ve çevresindeki sorunlara duyarlı olan kişidir. Etkin vatandaşların çoğunlukta olduğu toplumda düzen, barış ve dayanışma artar.

• Seçimlerde oy kullanır ve yönetime katılır.
• Kurallara ve yasalara uyar.
• Gönüllü çalışmalara ve sivil toplum kuruluşlarına katılır.
• Çevreyi ve ortak alanları korur.
• Sorunlar karşısında çözüm önerir ve ilgili kurumlara başvurur.

Her hakkın karşılığında bir sorumluluk vardır. Bir kişinin hakkı, başkasının hakkına saygı göstermekle sınırlıdır. İnsan hakları, insan olmaktan doğan ve herkesin eşit olarak sahip olduğu haklardır. Bu haklar devredilemez ve vazgeçilemez.

Başvurulabilecek kurumlar: Bir ihtiyacımız ya da sorunumuz olduğunda önce sorunun türünü belirleriz, sonra doğru kuruma başvururuz. Bilgiyi güvenilir kaynaklardan (resmî internet siteleri, kurum yetkilileri, ilgili ihbar hatları) toplamak gerekir.

• Acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi aranır.
• Kamu kurumlarına yazılı ya da elektronik yoldan başvurulabilir.
• Başvuruda sorun açık ve nazik bir biçimde anlatılmalıdır.