6. Sınıf Türkçe: Dili Yaratıcı Biçimde Kullanma (Dinleme, İzleme, Okuma)

Konu Özeti

Dili yaratıcı biçimde kullanmak, dinlediğimiz, izlediğimiz ve okuduğumuz metinleri derinlemesine anlamak ve kendi düşüncemizi özgün biçimde ifade etmek demektir. Bu konuda amaca uygun strateji seçmek, tahminde bulunmak ve metinden çıkarım yapmak temel becerilerdir. Görsel iletiler de dil kadar anlam taşır. Bu notta dinleme, izleme ve okuma becerilerini birlikte ele alıyoruz.

Temel Kavramlar

Dinleme ve izleme: Sözlü ya da görsel-işitsel bir metinden anlam kurma süreci. Aşağıdaki becerileri adım adım kullanırız.

• Strateji ve yöntem seçimi (T.D.6.2): Etkili dinleyici önce amacını belirler, sonra ona uygun yöntemi seçer. Bilgi edinmek için not alınır; keyif için dinlenen metin zihinde canlandırılır.
• Tahmin (T.D.6.3): Başlıktan, ses tonundan ve ilk cümlelerden içeriği tahmin ederiz. Dinledikçe tahminimizi doğrularız ya da düzeltiriz.
• Görselle iletilen anlam (T.D.6.6): Afiş, karikatür, fotoğraf ve infografikteki renk, simge, yazı ve düzen bir mesaj taşır. Öğeleri tek tek inceleyip birlikte ne anlattıklarını söyleriz.
• Basit çıkarım (T.D.6.7): Metinde açıkça verilen ipuçlarından sonuç çıkarırız.
• Üst düzey çıkarım (T.D.6.8): İpuçlarını birleştirip metnin mesajını, yazarın amacını ve kahramanın duygusunu yorumlarız.
• Kendi içinde karşılaştırma (T.D.6.9): Aynı metindeki kişileri, olayları, yer ve zamanı benzerlik ve farklılık yönünden karşılaştırırız.
• Sınıflandırma (T.D.6.11): Unsurları ortak özelliklerine göre gruplarız; örneğin canlı/cansız, olumlu/olumsuz, gerçek/hayal ürünü.
• Öz yansıtma (T.D.6.25): Dinleme sürecimizi değerlendirir, gerekirse yöntemimizi değiştiririz. Dikkatim dağıldıysa yer değiştirir, not alma yöntemimi değiştirir ya da soru sorarım.

Okuma: Okurken de benzer stratejiler kullanırız. Okumadan önce başlığa ve görsellere bakar, okurken önemli yerleri işaretler ve sorular sorarız.

• Strateji (T.O.6.3): Amaca göre hızlı ya da dikkatli okuma seçilir. Okuduktan sonra ana fikri kısaca özetleriz.
• Bilinmeyen sözcük (T.O.6.5): Anlamı bilinmeyen sözcük, cümlenin ve paragrafın bağlamından, kökünden ve ekinden tahmin edilir. Tahmin sözlükle kontrol edilir.
• Basit çıkarım (T.O.6.8): Neden-sonuç, duygu, zaman ve mekân ilişkilerini ipuçlarından çıkarırız.
• Üst düzey çıkarım (T.O.6.9): Ana duyguyu, mesajı, yazarın bakış açısını ve satır aralarındaki anlamı yorumlarız.
• Metin içi karşılaştırma (T.O.6.10): Aynı metindeki kişi, olay, yer ve düşünceleri kıyaslarız.
• Metinler arası karşılaştırma (T.O.6.11): İki metni konu, tema, kahraman ve ileti yönünden kıyaslarız.
• Sınıflandırma (T.O.6.12): Metindeki kişi, varlık, yer, zaman, duygu ve bilgi türlerini ortak özelliklerine göre gruplarız.
• Özetleme: Ana düşünce ve önemli olaylar korunur; ayrıntı ve yorum çıkarılır, özet kendi cümlelerimizle yazılır.