6. Sınıf Türkçe: Türkçenin Söz Varlığı, Dinleme ve Okuma Stratejileri

Konu Özeti

Söz varlığı, bir dilin kelimelerini, deyimlerini, atasözlerini ve birleşik sözcüklerini kapsar. Bu konuda dinlediğimiz ve okuduğumuz metinleri doğru anlamak için hangi stratejileri kullanacağımızı öğreneceğiz. Yüzey anlamı bulmak, bilinmeyen sözcüklerin anlamını tahmin etmek ve anahtar kelimeleri belirlemek bu becerilerin temelidir. Ayrıca yeni sözcükleri kalıcı olarak öğrenmenin yollarına bakacağız.

Temel Kavramlar

Söz varlığı, bir dilin sahip olduğu tüm söz birimlerinin toplamıdır. Kelimeler, deyimler, atasözleri ve birleşik sözcükler bu toplamın parçalarıdır. Ne kadar çok söz bilirsek, dinlediğimizi ve okuduğumuzu o kadar iyi anlarız.

• Kelime: Tek başına anlam taşıyan en küçük söz birimi. Örnek: kitap, okul, güzel, koşmak
• Deyim: Gerçek anlamından farklı, mecaz anlam taşıyan kalıp söz. Örnek: gözü açık olmak (uyanık olmak)
• Atasözü: Toplumun deneyimini kısa ve öğretici biçimde anlatan söz. Örnek: Damlaya damlaya göl olur.
• Birleşik sözcük: İki ayrı sözcüğün birleşip tek anlam taşıdığı söz. Örnek: hanımeli, ayçiçeği, başöğretmen

Yüzey anlamı: Metinde açıkça söylenen, doğrudan yazılmış bilgilerdir. Kim, ne, nerede, ne zaman ve nasıl sorularının cevabı yüzey anlamını oluşturur. Metinde yazılmayan, çıkarım gerektiren yorumlar yüzey anlamının dışındadır.

Bağlam ipucu: Bilinmeyen bir sözcüğün anlamını, geçtiği cümlenin ve çevresindeki cümlelerin ipuçlarından bulmaya çalışmaktır. Bu yöntem, sözlüğe başvurmadan birçok kelimeyi anlamayı sağlar.

Anahtar kelime: Bilgilendirici metnin konusunu ve ana düşüncesini taşıyan, metin boyunca sık geçen ya da başlıkla ilişkili sözcüklerdir.

Hatırlatma: Dinlerken ya da okurken her bilinmeyen kelimede durmak zorunda değilsin. Önce bağlamdan tahmin et, sonra gerekirse sözlüğe bak.