Türk Müziğinde Makamsal Yapı (7. Sınıf)

Konu Özeti

Türk müziği makamsal bir müziktir, yani eserler makam adı verilen ses düzenlerine göre oluşturulur. Makam; dizi, durak sesi, güçlü ses ve seyir gibi öğelerden meydana gelir. Bir eserin hangi makamda olduğunu anlamak için melodinin hangi sesle bittiğine ve nasıl ilerlediğine dikkat etmek gerekir. Bu konudaki amaç, makamsal yapıyı dinleyerek fark edebilmektir.

Temel Kavramlar

Makam, bir eserin hangi seslerle ve nasıl ilerleyeceğini belirleyen ses düzenidir. Makamın temel öğeleri şunlardır:

• Durak (karar) sesi: Eserin bittiği, melodinin dinlendiği ses.
• Güçlü ses: Durak sesinden sonra melodide en çok vurgulanan ses.
• Dizi: Makamı oluşturan seslerin sıralanışı.
• Seyir: Melodinin makamda ilerleyiş yolu; çıkıcı, inici ya da inici-çıkıcı olabilir.

Makam = Dizi + Durak Sesi + Güçlü Ses + Seyir

Türk müziği tek sesli (monofonik) bir müziktir; melodi esastır. Sesler arasında Batı müziğindeki tam ve yarım seslerden daha ince aralıklar, yani koma aralıkları bulunur.

Makamlar duygu bakımından da ayırt edilir. Hicaz genellikle yanık ve duygulu, Rast ise ferah ve dingin bir etki bırakır. Aynı melodi farklı bir makamda çalındığında farklı bir duygu verir.

• Bazı bilinen makamlar: Hicaz, Uşşak, Hüseyni, Rast, Nihavent, Segâh, Buselik, Kürdi.
• Makamsal yapıyı fark etmek için durak sesine dikkat et.
• Melodinin başlangıçtan sona hangi yönde ilerlediğini (seyir) izle.
• Ses aralıklarının Batı müziğindeki dizilerden farklı, ince geçişli olduğunu duymaya çalış.
• Eserin adında ya da notasının başında makam adının yazıp yazmadığına bak.