klevero9. Sınıf Kimya
Kimyasal Türler Arası ve Moleküller Arası Etkileşimler ile Bileşik Adlandırma
Klevi Fen Laboratuvarı · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
KİM.9.2.1Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeKİM.9.2.2İyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeKİM.9.2.3Kovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeKİM.9.2.4Moleküllerin Lewis nokta yapısına ilişkin çıkarımda bulunabilmeKİM.9.2.5Molekülleri polar ya da apolar olarak sınıflandırabilmeKİM.9.2.6Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme
1. Kimyasal Bağlar: Metalik, İyonik, Kovalent (KİM.9.2.1–3)
Atomlar, en dış kabuklarını kararlı hale (soygaz düzeni) getirmek için bağ yapar. Metal atomları elektron verme, ametal atomları elektron alma ya da ortaklaşa kullanma eğilimindedir.
| Bağ türü | Nasıl oluşur? | Gözlenen özellikler |
|---|---|---|
| Metalik | Metal atomlarının değerlik elektronları ortak havuzda serbestçe dolaşır; (+) çekirdekler ile elektron denizi arasında çekim olur. | Parlak, elektriği ve ısıyı iletir, tel ve levha haline getirilebilir |
| İyonik | Metal ametale elektron verir; oluşan katyon ve anyon elektrostatik çekimle bağlanır. | Katı halde iletmez, sulu çözeltisi ve eriyiği iletir; sert ve kırılgan; erime noktası yüksek |
| Kovalent | Ametal atomları elektronlarını ortaklaşa kullanır. | Moleküler yapılı maddelerde erime ve kaynama noktaları genelde düşüktür; çoğu iletken değildir |
Tahmin yöntemi: metal + ametal → iyonik (NaCl, MgO); ametal + ametal → kovalent (H2O, CO2); yalnızca metal → metalik (Fe, Cu). Metal levhanın çekiçle şekil alması metalik bağın yönsüzlüğünü, tuz kristalinin çekiçle kırılması iyonik bağdaki aynı yüklerin itmesini gösterir.
2. Lewis Nokta Yapısı (KİM.9.2.4)
- Lewis yapısında yalnızca değerlik elektronları nokta ile gösterilir.
- Ortaklanan elektron çiftleri bağ çifti (çizgi), ortaklanmayan çiftler ortaklanmamış (yalnız) çifttir.
- Hidrojen 2 elektronla (dublet), C, N, O, F gibi ametaller 8 elektronla (oktet) kararlı olur.
- H2: H–H (tek bağ); O2: O=O (çift bağ); N2: N≡N (üçlü bağ); H2O: O atomunda 2 bağ çifti ve 2 ortaklanmamış çift; CO2: O=C=O; NH3: N atomunda 3 bağ çifti ve 1 ortaklanmamış çift.
3. Polar ve Apolar Moleküller (KİM.9.2.5)
- Farklı elektronegatifliğe sahip atomlar arasındaki bağda elektronlar daha elektronegatif atoma kayar; bağ polardır.
- Aynı cins atomlar arasındaki bağ apolardır (H2, Cl2, O2, N2).
- Molekülde bağ kutupları geometri nedeniyle birbirini götürüyorsa molekül apolardır; götürmüyorsa polardır.
- Apolar: CO2 (doğrusal), CH4 (düzgün dörtyüzlü), BF3 (düzlem üçgen), H2, O2.
- Polar: H2O (kırık), NH3 (üçgen piramit), HCl, HF.
4. Bileşiklerin Adlandırılması (KİM.9.2.6)
İyonik bileşikler: önce metal (katyon) adı, sonra ametal (anyon) adı okunur; ametalin adına "ür" eki getirilir (Cl → klorür, S → sülfür). Oksijen için "oksit" kullanılır. Çok atomlu iyonların kendi adı korunur.
| Formül | Adı | Kural |
|---|---|---|
| NaCl | Sodyum klorür | metal + ametal-ür |
| Al2O3 | Alüminyum oksit | O → oksit |
| CaSO4 | Kalsiyum sülfat | SO4²⁻: sülfat |
| NH4Cl | Amonyum klorür | NH4⁺: amonyum |
| FeO / Fe2O3 | Demir(II) oksit / Demir(III) oksit | Değişken yüklü metalde yük Roma rakamıyla belirtilir |
Kovalent (moleküler) bileşikler: atom sayıları Yunanca önekle belirtilir: mono-1, di-2, tri-3, tetra-4, penta-5. İlk elementte atom sayısı 1 ise "mono" yazılmaz.
- CO: karbon monoksit
- CO2: karbon dioksit
- N2O5: diazot pentaoksit
- SO3: kükürt trioksit
Çözümlü örnek: Mg3N2 adlandırılacak. Mg metal, N ametal → iyonik bileşiktir. Metal adı magnezyum, N ametali nitrür olur. Cevap: magnezyum nitrür. Sık hata: CO2 gibi kovalent bileşiğe "karbon oksit" demek; önek kullanılmalıdır, doğrusu karbon dioksittir.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- 5. Moleküller Arası Etkileşimler (KİM.9.2.7)
- 6. Etkileşimlerin Katıların Özelliklerine Etkisi (KİM.9.2.8)
- 7. Sıvıların Özellikleri (KİM.9.2.9–13)