kleveroAYT Coğrafya
Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler: Sosyal ve Ekonomik Özellikler
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
12.3.8Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik özelliklerini karşılaştırır.
Konu Özeti
Ülkeler ekonomik ve sosyal kalkınma düzeylerine göre gelişmiş, gelişmekte olan ve az gelişmiş olarak sınıflandırılır. Sınıflandırmada tek bir ölçüt değil; kişi başına gelir, sanayileşme, eğitim, sağlık, nüfus yapısı ve teknoloji birlikte değerlendirilir. Bu ülkeler arasındaki fark doğal koşullardan çok tarihsel süreç, sermaye birikimi, teknoloji ve beşerî sermaye ile açıklanır.
Temel Kavramlar
Kişi başına milli gelir = Milli gelir ÷ Nüfus
- Kişi başına düşen milli gelir (GSYH)
- İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE): gelir, eğitim ve sağlık (beklenen yaşam süresi) bileşenlerinden oluşur
- Okuma yazma oranı ve ortalama eğitim süresi
- Bebek ölümlerinin oranı, doktor ve hastane yatağı sayısı
- Kentleşme oranı ve altyapı düzeyi
- Ekonomik faaliyetlerin sektörel dağılımı
- Enerji tüketimi, Ar-Ge harcamaları ve internet kullanımı
Gelişmişlik tek bir göstergeyle ölçülmez. Bu göstergelerin birlikte yüksek olması gelişmişliğin işaretidir.
Ekonomik Özelliklerin Karşılaştırılması
| Özellik | Gelişmiş Ülkeler | Gelişmekte Olan Ülkeler |
|---|---|---|
| Kişi başına gelir | Yüksek | Düşük veya orta; gelir dağılımı çoğunlukla dengesiz |
| Ekonomik yapı | Sanayi ve hizmet sektörü ağırlıklı; hizmet payı çok yüksek | Tarım ve sanayi payı yüksek, hizmet sektörü gelişme sürecinde |
| Tarım | Az nüfus çalışır, makineleşme ve verim yüksek | Çalışan nüfus payı fazla, geleneksel yöntemler yaygın, verim düşük |
| Sanayi | Yüksek teknoloji ve katma değerli üretim | Ham madde ve ara mal ağırlıklı, emek yoğun üretim |
| Dış ticaret | Sanayi ürünü ve teknoloji ihraç eder | Ham madde ve tarım ürünü ihraç eder; sanayi ürünü ve teknoloji ithal eder |
| Ar-Ge ve teknoloji | Ar-Ge harcamaları yüksek, patent sayısı fazla | Teknolojide dışa bağımlılık fazla |
Yorum: Gelişmiş ülkelerde istihdamın büyük bölümü hizmet sektöründedir. Gelişmekte olan ülkelerde sanayileşme ve kentleşme hızlandıkça tarımdan sanayiye ve hizmete doğru bir istihdam kayması yaşanır.
Sosyal Özellikler
- Gelişmişlerde nüfus artış hızı düşük, yaşlı nüfus oranı yüksektir; gelişmekte olanlarda doğurganlık ve genç nüfus oranı daha yüksektir.
- Gelişmişlerde beklenen yaşam süresi uzun, bebek ölüm oranı düşüktür.
- Gelişmişlerde eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim yaygındır; okuma yazma oranı yüksektir.
- Gelişmişlerde kentleşme büyük oranda planlı ilerler; gelişmekte olanlarda hızlı ve çoğu zaman plansız kentleşme, gecekondulaşma ve altyapı sorunları görülür.
- Gelişmekte olan ülkelerde işsizlik, göç ve gelir eşitsizliği önemli sorunlardır.
- Gelişmiş ülkeler beşerî sermayeye (nitelikli işgücü) yatırım yaparak ekonomik üstünlüğünü sürdürür.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları