Mantık ve Bilim: Bilimlere Yöntem Oluşturması

Konu Özeti

Mantık, doğru düşünmenin ilke ve kurallarını inceleyen bir disiplindir. Bilim ise evreni, doğayı ve toplumu sistemli, tutarlı ve kanıta dayalı biçimde açıklamaya çalışır. Bilimin tutarlı olabilmesi için akıl yürütmenin geçerli kurallara uyması gerekir. Bu yönüyle mantık bilimlere yöntem sağlar.

Temel Kavramlar

• Mantık bilimlerin kendisi değil, bilimlerin düşünme biçimini düzenleyen bir araçtır (alet bilim).
• Kavramların tanımlanması: Bilimsel terimler açık ve belirli biçimde tanımlanır.
• Kavramların sınıflandırılması: Varlıklar cins-tür ilişkisine göre sınıflandırılır.
• Önermelerin doğru kurulması: Hipotez, yasa ve kuramlar önerme biçiminde ifade edilir.
• Tutarlılık denetimi: Bir kuramın içinde çelişki bulunmaması aranır (çelişmezlik ilkesi).
• Çıkarım: Genel ilkelerden sonuç çıkarılır, gözlemlerden genellemeye gidilir.

Tümdengelim: Tüm A’lar B’dir · x, A’dır → x, B’dir (geçerliyse sonuç zorunlu doğru)

Bilimsel yöntemde üç temel akıl yürütme türü kullanılır: tümdengelim, tümevarım ve analoji. Bu türler birbirinden yön ve sonucun kesinlik derecesiyle ayrılır.