kleveroAYT Psikoloji
Stresle Başa Çıkma ve Savunma Mekanizmaları Konu Notu
Klevi Felsefe ve Değerler Köşesi · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
53Günlük yaşamda kullanılan stresle başa çıkma davranışları ile savunma mekanizmalarını öğrenir.
Konu Özeti
Stres, bireyin çevresindeki ya da içindeki taleplerin kendi kaynaklarını zorladığını algılamasıyla ortaya çıkan gerilim durumudur. Stresi yaratan uyarana stresör denir. Stresin etkisi yalnızca şiddetine değil, kişinin olayı nasıl değerlendirdiğine de bağlıdır. Aynı durum bir kişi için tehdit, bir başkası için meydan okuma olabilir. Bu konuda stresle başa çıkma yollarını ve savunma mekanizmalarını ayırt etmeyi öğreneceksin.
Temel Kavramlar
- Olumlu stres (eustres): Motive eder ve performansı artırır. Örneğin sınav öncesi belli düzeydeki heyecan buna girer.
- Olumsuz stres (distres): Aşırı ve uzun süreli olduğunda bedensel ve ruhsal sağlığı bozar.
- Stresin kaynakları: günlük sıkıntılar, yaşam değişiklikleri, çatışmalar, travmatik olaylar, sınav ve ekonomik baskılar.
- Stresör: Stresi başlatan uyaran. Stresörün kendisi değil, algılanış biçimi stresin şiddetini belirler.
Stresle Başa Çıkma Davranışları
Başa çıkma, stresi yönetmek için gösterilen bilişsel ve davranışsal çabalardır. İki temel yaklaşım vardır: problem odaklı ve duygu odaklı başa çıkma.
| Yaklaşım | Amaç | Örnek |
|---|---|---|
| Problem odaklı | Stres kaynağını ortadan kaldırmak ya da değiştirmek | Plan yapmak, ders programı hazırlamak, bilgi toplamak, yardım istemek |
| Duygu odaklı | Stresin yarattığı duyguyu azaltmak | Arkadaşla konuşmak, egzersiz yapmak, gevşemek, müzik dinlemek, olumlu yeniden yorumlamak |
Savunma Mekanizmaları
Savunma mekanizmaları Sigmund Freud'un psikanalitik kuramında yer alır. Ego, kişiyi kaygıdan korumak için bu stratejilere başvurur. Bu mekanizmalar gerçekliği çarpıtır ya da inkâr eder ve bireyin farkında olmadığı biçimde işler. Kısa süreli rahatlama sağlar, ancak aşırı kullanıldığında sorunu çözmez ve uyumu bozar.
| Mekanizma | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Bastırma | Rahatsız edici düşünce, anı ya da isteği bilinçdışına itme | Çocukluktaki acı bir olayı hatırlayamama |
| İnkâr | Gerçeği kabul etmeme | Ağır hastalık tanısını yanlış teşhis diye reddetme |
| Yansıtma (projeksiyon) | Kendine ait kabul edilmeyen duygu ve dürtüyü başkasına atfetme | Kendi öfkesini fark etmeyip “herkes bana kızgın” demek |
| Yer değiştirme | Duyguyu asıl hedef yerine daha güvenli bir hedefe yöneltme | Patrona kızıp evde ailesine bağırmak |
| Akılcılaştırma | Kabul edilemez davranışa mantıklı görünen bahane bulma | Sınavı kaybedince “zaten o bölümü istemiyordum” demek |
| Tepki oluşturma | Kabul edilemeyen dürtünün tam tersini sergileme | Nefret ettiği kişiye aşırı nazik davranmak |
| Gerileme (regresyon) | Stres altında daha küçük yaşa özgü davranışlara dönme | Kardeşi doğunca tekrar altını ıslatmaya başlayan çocuk |
| Özdeşim kurma | Güçlü bir kişi ya da grupla kendini özdeşleştirip değerli hissetme | Takımının başarısını kendi başarısı sayma |
| Yüceltme (süblimasyon) | Kabul edilemeyen dürtüyü toplumca onaylanan etkinliğe yöneltme | Saldırgan dürtüleri boksla ya da sporla boşaltma |
| Telafi (dengeleme) | Bir alandaki eksikliği başka alandaki başarıyla kapatma | Sporda yetersiz olup derslerde çok çalışmak |
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları