Kuvvet: Etkileri, Çeşitleri ve Net Kuvvet

Konu Özeti

Kuvvet, cisimlere etki ederek hızını, hareket yönünü ya da şeklini değiştiren ya da değiştirmeye çalışan etkidir. Kuvvet vektörel bir büyüklüktür; yönü, doğrultusu, büyüklüğü ve uygulama noktası vardır. Bu konuda kuvvetin etkilerini, kuvvet çeşitlerini ve birden fazla kuvvetin net kuvvetini öğreneceksin. TYT'de bu bilgiler hem kavramsal hem de işlem gerektiren sorularda karşına çıkar.

Temel Kavramlar

Kuvvetin SI birimi newton (N)'dur ve dinamometre ile ölçülür. Bir cismin kütlesi sabit kalırken ivmesi arttıkça, cisme uygulanan net kuvvet de artar.

F = m · a (1 N = 1 kg·m/s²)

Kuvvetin etkileri şunlardır:

• Durgun cismi harekete geçirir; örneğin tekmelenen top hareketlenir.
• Hareketli cismin hızını artırır ya da azaltır; fren yapan araç yavaşlar.
• Hareketli cismin yönünü değiştirir; duvara çarpıp geri dönen top.
• Cismin şeklini değiştirir; yay sıkıştırmak, hamur ezmek.
• Dengelenmiş kuvvetler cismin hareket durumunu değiştirmez.

Temel Kavramlar

Bir cisme birden fazla kuvvet etki ediyorsa, bu kuvvetlerin bileşkesine net kuvvet denir. Net kuvvet, kuvvetlerin yönlerine göre toplanarak ya da çıkarılarak bulunur.

• Aynı doğrultuda ve aynı yönlü kuvvetler toplanır: Fnet = F₁ + F₂.
• Aynı doğrultuda ve zıt yönlü kuvvetlerde büyükten küçük çıkarılır: Fnet = F₁ − F₂ (net kuvvet büyük kuvvetin yönündedir).
• Net kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; cisim durgunsa durmaya, sabit hızlıysa aynı hızla gitmeye devam eder.
• Net kuvvet sıfırdan farklıysa cismin hızı değişir ve cisim ivme kazanır.

Kuvvet çeşitleri temas gerektiren ve uzaktan etki eden kuvvetler olarak ikiye ayrılır. Ağırlık, Dünya'nın cisme uyguladığı çekim kuvvetidir ve G = m · g ile hesaplanır (g ≈ 10 N/kg).

G = m · g (g ≈ 10 N/kg)