Kimya Uygulamalarında İş Sağlığı ve Güvenliği Notu

Konu Özeti

Kimya laboratuvarı, doğru davranıldığında güvenle çalışılabilen bir ortamdır. Ancak asitler, bazlar, yanıcı maddeler ve zehirli gazlar ciddi kazalara yol açabilir. Bu konuda amaç, laboratuvar kurallarını, kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini ve temel malzemeleri tanımaktır. Bu bilgiler hem deneylerde hem günlük hayatta sizi korur.

Temel Kavramlar

Laboratuvar güvenliği, kazaları önlemek için alınan kişisel ve ortak önlemlerin tümüdür. Deneye başlamadan önce deney föyü okunmalı ve kullanılacak maddelerin tehlike sembolleri kontrol edilmelidir. Bu adım, deneyin hangi riskleri içerdiğini önceden bilmenizi sağlar.

• Koruyucu önlük, koruyucu gözlük ve gerektiğinde eldiven kullanılır.
• Uzun saçlar toplanır; açık ayakkab ve sandalet giyilmez.
• Laboratuvarda yiyip içilmez ve kimyasal madde tadılmaz.
• Kimyasallar doğrudan koklanmaz; koku elle yelpazelenerek hafifçe alınır.
• Uçucu ve zehirli gazlarla çalışırken çeker ocak kullanılır ve ortam havalandırılır.
• Asit seyreltilirken asit yavaşça suya eklenir; asla tersi yapılmaz.
• Kaza, yaralanma veya dökülme olursa hemen öğretmene haber verilir.

Acil Durum Donanımları

• Yangın söndürücü: Yangına müdahale etmek için kullanılır.
• Göz duşu: Göze kimyasal sıçradığında bol suyla yıkamak için kullanılır.
• Acil duş: Vücuda veya giysiye kimyasal döküldüğünde kullanılır.
• İlk yardım dolabı: Küçük yaralanmalar için kullanılır.
• Yangın battaniyesi: Üzerinde alev olan kişiyi veya küçük yangınları örtmek için kullanılır.
• Çeker ocak: Zararlı gaz ve buharları ortamdan uzaklaştırır.

Kimyasalların Sağlık ve Çevreye Etkileri

Temizlik maddeleri, ilaçlar, gübreler, boyalar ve yakıtlar günlük hayatta sık kullanılır. Etiket okunmadan veya talimata uyulmadan kullanılırsa insan sağlığına ve çevreye zarar verebilirler. Zararın büyüklüğü maddenin türüne, miktarına ve maruz kalma süresine bağlıdır.

• Zehirlenme: Kimyasalların solunması, yutulması veya ciltle teması sonucu oluşabilir.
• Tahriş ve yanık: Asit, baz ve çamaşır suyu cilde, gözlere ve solunum yollarına zarar verir.
• Karbon monoksit (CO): Renksiz, kokusuz ve zehirli bir gazdır; yetersiz yanmada oluşur ve kapalı ortamda zehirlenmeye yol açar.
• Çamaşır suyu ile tuz ruhu (hidroklorik asit) karıştırılmaz; zehirli klor gazı oluşur.
• Temizlik maddeleri çocukların ulaşamayacağı yerde, orijinal ambalajında saklanır.
• Hava kirliliği: Fosil yakıtların yanmasıyla CO₂, SO₂ ve NOₓ gibi gazlar açığa çıkar; asit yağmurlarına ve küresel iklim değişimine katkıda bulunur.
• Su ve toprak kirliliği: Pestisit, aşırı gübre, deterjan ve ağır metal içeren atıklar su kaynaklarını ve toprağı kirletir.
• Plastik atıklar doğada uzun yıllar bozunmadan kalır; geri dönüşüm önemlidir.

Önlem: Kimyasalları gereğinden fazla kullanmamak, talimata uymak, atıkları ayrı toplamak ve geri dönüştürmek hem sağlığı hem çevreyi korur.

Temel Laboratuvar Malzemeleri

Çözümlü örnek: Tuzlu su hazırlarken katı tuz spatülle alınır, baget ile karıştırılır, suyun hacmi mezürle ölçülür. Hassas derişim gerekiyorsa balon joje kullanılır.