Kimyasal Türler: Atom, Molekül, İyon ve Bileşik

Konu Özeti

Maddenin kimyasal özelliklerini taşıyan ve aynı özellikteki tanecikler topluluğuna kimyasal tür denir. Kimyasal türler atom, molekül, iyon ve radikal olmak üzere dört ana grupta incelenir. Bu konuda bir taneciğin proton, elektron ve yük ilişkisini kurabilmek ve taneciği doğru sınıflandırabilmek temel beceridir. TYT'de bu bilgi tanecik sorularında sık karşımıza çıkar.

Temel Kavramlar

• Atom: Elementin kimyasal özelliğini taşıyan en küçük yapı birimidir. Nötr atomda proton sayısı elektron sayısına eşittir.
• Element: Aynı cins (aynı proton sayılı) atomlardan oluşan saf maddedir.
• Atomik yapılı elementler: He, Ne, Ar gibi soygazlar ile Fe, Cu, Na, C gibi maddeler.
• Molekül yapılı elementler: H₂, O₂, N₂, Cl₂, O₃, P₄, S₈ gibi.

Sodyumun atom numarası 11, kütle 22,99 olup 3. periyotta ve 1. grupta yer alır. Alkali metaldir.

İki veya daha fazla ametal atomunun kovalent bağla bağlanmasıyla oluşan, bağımsız davranabilen nötr taneciklere molekül denir. Aynı cins atomlardan oluşan molekül element molekülüdür (H₂, O₂). Farklı cins atomlardan oluşan molekül ise bileşik molekülüdür (H₂O, CO₂, NH₃).

Hatırlatma: O₂ bir molekül olmakla birlikte bileşik değildir. Çünkü yalnızca oksijen atomlarından oluşmuştur.

İyon: Katyon ve Anyon

Atomların elektron alması ya da vermesiyle oluşan yüklü taneciklere iyon denir. İyon oluşumunda proton sayısı değişmez; yalnızca elektron sayısı değişir.

• Tek atomlu iyonlar: Na⁺, Cl⁻, Ca²⁺.
• Çok atomlu iyonlar: NH₄⁺, OH⁻, NO₃⁻, SO₄²⁻, CO₃²⁻, PO₄³⁻.
• Metaller genellikle katyon, ametaller genellikle anyon oluşturur.
• Katyon çapı kendi atomundan küçük, anyon çapı kendi atomundan büyüktür.

Elektron sayısı = Proton sayısı − İyon yükü

Bileşik ve Bağ Türüne Göre Sınıflandırma

• Bileşik: Farklı cins atomların sabit oranda kimyasal bağla birleşmesiyle oluşan saf maddedir ve formülle gösterilir.
• Moleküler bileşikler: Ametal–ametal atomları arasında kovalent bağ vardır (H₂O, CO₂, CH₄).
• İyonik bileşikler: Metal–ametal arasında oluşur; katyon ve anyonlardan meydana gelir (NaCl, MgO, CaCl₂). Formül birim formülüdür.
• Radikal: Eşleşmemiş elektronu bulunan, çok atomlu ve kararsız yapılardır (OH, CH₃).
• İyonik bileşikler toplamda nötrdür: toplam pozitif yük = toplam negatif yük.