İki Savaş Arası Dünya: Siyasi ve Ekonomik Gelişmeler

Konu Özeti

Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulmaya çalışılan barış düzeni, Almanya'nın ağır şartlar altında bırakılması nedeniyle baştan sarsıldı. 1929 Büyük Buhranı dünya ekonomisini derinden etkileyerek işsizliği ve devletçi politikaları yaygınlaştırdı. Bu ortamda totaliter rejimler yükseldi ve uluslararası barışı koruyacak kurumlar yetersiz kaldı. Bu süreç II. Dünya Savaşı'nın zeminini hazırladı.

Temel Kavramlar

• Versay ve barış antlaşmaları (1919): Almanya toprak kaybetti, silahsızlandırıldı ve savaş tazminatı ödemeye mahkûm edildi.
• Milletler Cemiyeti (1920): Barışı korumak için kuruldu; ABD üye olmadığı ve yaptırım gücü zayıf kaldığı için etkili olamadı.
• Sovyetler Birliği (1922): Bolşevik İhtilali sonrasında kuruldu; tek partili ve planlı ekonomiye dayalı bir yönetim oluştu.
• ABD'nin ekonomik gücü: Savaştan güçlenerek çıktı; Avrupa devletleri ABD'ye borçlandı.
• Totaliter rejimler: Tek parti, aşırı milliyetçilik ve yayılmacılık temel özellikleridir (İtalya, Almanya, SSCB). Japonya ise militarist bir rejim olarak bu dönemde öne çıkar.

Aşırı üretim + düşen talep + spekülasyon → 1929 Buhranı → işsizlik ve devletçilik

• Buhranın sonuçları: işsizlik, yoksulluk, dış ticaretin gerilemesi ve bankaların iflası.
• Devletler gümrük duvarlarını yükseltti; devletin ekonomiye müdahalesi arttı.
• ABD'de Roosevelt'in New Deal programı kamu yatırımları ve bankacılık düzenlemeleriyle uygulandı.
• Türkiye'de dış ticaret etkilendi; 1934'te kabul edilen Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı devletçilik anlayışının bir örneğidir.
• Kriz, demokrasilere olan güveni sarstı ve aşırı akımların güçlenmesine zemin hazırladı.