5. Sınıf Türkçe: Materyal Seçimi ve Dinleme-Okuma Stratejileri

Konu Özeti

Materyal, dinlerken, izlerken, okurken ya da konuşurken kullandığımız kaynaktır. Amaca uygun materyal seçmek öğrenmeyi kolaylaştırır. Bu konuda bilmediğimiz sözcükleri tahmin etmeyi, yüzey anlamı belirlemeyi ve metnin bölümlerini fark etmeyi öğreneceğiz. Böylece dinlediğimizi ve okuduğumuzu daha iyi anlarız.

Temel Kavramlar

Materyal seçerken önce amacı belirleriz: bilgi edinmek mi, eğlenmek mi, ödev hazırlamak mı? Amaç, hangi materyalin uygun olduğunu gösterir.

• Dinleme/izleme materyalleri: belgesel, haber, podcast, ses kaydı, tiyatro, çizgi film, sunum.
• Okuma materyalleri: kitap, dergi, gazete, ansiklopedi, sözlük, internet sayfaları.
• Seçerken ölçütler: konuya uygunluk, yaşa uygunluk, güvenilirlik, güncellik, anlaşılır olma.
• Güvenilir kaynak: yazarı ve yayıncısı belli, bilgisi doğrulanabilir kaynaktır.

Strateji, anlamayı kolaylaştıran yoldur. Dinleme ve okumadan önce, sırasında ve sonrasında farklı stratejiler kullanılır.

• Önce: başlığa, görsellere bakıp içeriği tahmin etmek.
• Sırasında: not almak, önemli yerleri işaretlemek, tahmin yürütmek.
• Sonra: özet çıkarmak, ana fikri söylemek, sorulara cevap vermek.
• Anlamadığın yerde durup geri dönmek ve yeniden dinlemek ya da okumak da bir stratejidir.

Yüzey anlam, metinde açıkça söylenen anlamdır. Kim, ne, nerede, ne zaman, neden, nasıl sorularının cevabı doğrudan metinde bulunur.

Hikâye unsurları olay, kişiler, yer ve zamandır. Öyküde giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bulunur: giriş kişi, yer ve zamanı tanıtır; gelişme olayı ve sorunu anlatır; sonuç olayı çözer ya da bitirir.

• Dize (mısra): şiirin her bir satırıdır.
• Bent (kıta): birkaç dizeden oluşan bölümdür.
• Uyak (kafiye): dize sonlarındaki ses benzerliğidir.
• Kişileştirme: insan dışındaki varlıklara insan özelliği vermek.
• Konuşturma: insan dışındaki varlıkları konuşturmak.
• Benzetme: aralarında benzerlik bulunan iki şeyden birini diğerine benzetmek.