5. Sınıf Türkçe: Metnin Bölümleri ve Anlama Becerileri

Konu Özeti

Her metin, yazılı, sözlü ya da izlenen olsun, giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç bölümden oluşur. Bu bölümleri fark etmek, dinlediğimizi ya da okuduğumuzu daha iyi anlamamızı sağlar. Bu notta hikâye unsurları, yüzey anlamı, bilinmeyen sözcükler, şiirin biçim özellikleri ve söz sanatları da ele alınır.

Temel Kavramlar

Metnin üç bölümü aşağıdaki gibi özetlenir (T.D.5.14).

Öyküleyici metinlerde (hikâye, masal vb.) olay örgüsü, kişiler, yer ve zaman bulunur. Bunları belirlemek için 'Kim? Nerede? Ne zaman? Ne oldu?' soruları sorulur (T.D.5.11).

• Olay örgüsü: Olayların başlangıçtan sona sıralanışı.
• Kişiler: Olayı yaşayan ya da anlatan varlıklar.
• Yer: Olayın geçtiği mekân.
• Zaman: Olayın geçtiği süre ya da dönem.

Yüzey anlam, metinde açıkça söylenenlerdir ve 'Metinde ne anlatılıyor?' sorusuyla bulunur (T.D.5.5, T.O.5.6). Bilinmeyen bir sözcüğün anlamı cümlenin ve metnin bütününden, önceki ve sonraki sözcüklerden, sözcüğün kökü ve eklerinden tahmin edilir; sonra sözlükle doğrulanır (T.D.5.4, T.O.5.5).

Şiir dizelerden oluşur; birkaç dize bir kıta (dörtlük) meydana getirir. Dizelerin sonunda uyak (kafiye) ve ölçü-ritim bulunabilir (T.O.5.17).