Nezaket ve Görgü Kuralları: Dinleme, Okuma ve Konuşma (7. Sınıf)

Konu Özeti

Nezaket; başkalarına karşı saygılı, ince ve düşünceli davranmaktır. Görgü kuralları ise toplum içinde uyulması beklenen davranış biçimleridir. Bu notta dinleme, okuma ve konuşma becerilerinde bu kurallara nasıl uyacağını öğreneceksin. Amaç, iletişimi sağlıklı kılan alışkanlıkları kazanmaktır.

Temel Kavramlar

• Nezaket: Karşıdakinin duygularına ve zamanına saygı göstermek.
• Görgü kuralları: Toplumda uyulması beklenen davranış kalıpları.
• Derin anlam: Söylenenin satır aralarında verilen mesaj.
• İkna tekniği: Dinleyiciyi bir görüşe inandırmak için kullanılan yöntem.

Dinleme ve izleme: materyal seçimi (T.D.7.1)

• Dinleme amacını belirle: bilgi edinmek, eğlenmek ya da örnek almak.
• Amaca uygun, güvenilir ve yaşa uygun kaynak seç (belgesel, söyleşi, haber vb.).
• Kaynağın sunucusuna, yayın tarihine ve kurumuna bak.
• Ortamı hazırla: gürültüyü azalt, not alma araçlarını yanına al.

Çıkarım: basit ve üst düzey (T.D.7.7, T.D.7.8)

Basit çıkarım, tek bir ipucundan sonuç çıkarmaktır. Üst düzey çıkarım ise birden fazla ipucunu birleştirerek konuşmacının amacını ve ana düşüncesini yorumlamaktır. Bu iki çıkarım dinlerken ve okurken sürekli kullanılır.

Çıkarım = Metindeki ipuçları + bağlam → sonuç

İkna teknikleri, değerlendirme ve eleştiri (T.D.7.19, T.D.7.23, T.D.7.25)

• Örnek verme: 'Otobüste yaşlıya yer veren biri herkese örnek olur.'
• Bilirkişi görüşüne başvurma: 'Psikologlara göre nazik dil ilişkileri güçlendirir.'
• Duygulara seslenme: 'Kırılan bir kalbi tamir etmek çok zordur.'
• Sayısal verilerle destekleme: 'Ankete katılanların %80’i nezaketi önemsiyor.'

Değerlendirme; dinlenen içeriğin ana fikrini, doğruluğunu, amaca uygunluğunu ve yararını tartmaktır. Eleştiri ise içeriğin güçlü ve zayıf yönlerini gerekçeleriyle belirtmektir. Eleştirirken kişiyi değil içeriği hedef al ve kırıcı olmayan bir dil kullan.

Okuma: materyal seçimi ve metnin bölümleri (T.O.7.1, T.O.7.16)

Okuma materyali; amaca, ilgiye, düzeye ve kaynağın güvenilirliğine göre seçilir. Bir metin giriş (konu tanıtılır), gelişme (düşünce işlenir) ve sonuç (toparlanır) bölümlerinden oluşur. Bölümleri bulmak için her paragrafın ana fikrine ve geçiş ifadelerine bakılır.

Şiirin biçim özellikleri (T.O.7.17)

• Dize (mısra): Şiirin her bir satırıdır.
• Kıta (bent): Dizelerin oluşturduğu bölümdür.
• Uyak (kafiye): Dize sonlarındaki ses benzerliğidir.
• Ölçü: Dizelerdeki hece sayısı ve düzenidir.
• Şiirde dize ve kıta sayısı, uyak düzeni ve ölçü birlikte incelenir.

Düşünceyi geliştirme yolları ve söz sanatları (T.O.7.18, T.O.7.19)

• Benzetme: 'Nezaket, gül gibi çevreyi güzelleştirir.'
• Kişileştirme: 'Sabah sessizce uyanan sokak, selam verenleri bekledi.'
• Konuşturma: Cansız varlığın ya da hayvanın konuşturulması.
• Abartma: 'Teşekkürü dünyalar kadar büyüktü.'

Özetleme ve öz yansıtma (T.O.7.23, T.O.7.28)

Özet; ana düşünceyi ve önemli bilgileri kendi cümlelerinle, ayrıntıya girmeden ve sırasını bozmadan aktarmaktır. Okurken 'Anlamadığım yerleri tekrar okudum mu? Hızımı ayarladım mı?' diye kendini denetlemek öz yansıtmadır.

Konuşma: süreç, tartışma, beden dili (T.K.7.1)

• Konuşmayı yönet: Konuyu belirle, plan yap, söz sırasına uy, süreyi iyi kullan.
• Tartışmaya katılırken söz iste, karşındakini dinle, sözünü kesme ve görüşünü gerekçelerle savun.
• Beden dili: Göz teması kur, doğru duruş ve uygun jest-mimik kullan.
• Öz yansıtma: Konuşmamı nasıl geliştirebilirim? Hızlı mı konuştum, tonlamam yeterli miydi?