İslam’da Ahlakın Mahiyeti (9. Sınıf) Konu Notu

Konu Özeti

Ahlak, “huy” anlamına gelen hulk kelimesinin çoğuludur ve insanın iç dünyasından doğan, davranışlarına yön veren huy, karakter ve tutumların bütününü ifade eder. İslam’da ahlak, Allah’ın rızasını gözeten iyi ve güzel davranışlardan oluşur. Bu konuda ahlakın temel unsurlarını, ahlaki tutum ve davranışları ve İsra suresi 23–29. ayetlerin mesajlarını öğreneceksiniz.

Temel Kavramlar

İslam’da ahlak, imandan ve ibadetten ayrı düşünülemez; iman ahlakın temelidir. Peygamberimiz (s.a.s.) güzel ahlakı tamamlamak için gönderilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de Hz. Muhammed’in “güzel bir örnek” olduğu bildirilir (Ahzâb suresi, 21. ayet).

Dikkat: Ahlakı yalnızca görgü kuralları sanmak yaygın bir hatadır. Ahlak, kimse görmese bile Allah’ın bizi gördüğü bilinciyle (ihsan) doğru davranmayı da kapsar.

Ahlakın Temel Unsurları

Ahlaki davranışın oluşabilmesi için birkaç unsurun bir arada bulunması gerekir. Bu unsurlar birleştiğinde ahlaklı bir kişilik ortaya çıkar. (DKAB.9.4.2)

• Vicdan: İyiyi kötüden ayırmamızı sağlayan, insanı doğruya çağıran iç ses.
• Akıl: Davranışın sonuçlarını düşünüp doğru karar vermeyi sağlar.
• İrade (özgür irade): Kişinin seçim yapabilmesidir; sorumluluk için gereklidir.
• Din ve vahiy: Doğru ile yanlışın ölçüsünü Allah’ın bildirmesi.
• Sorumluluk bilinci ve niyet: Davranışın değeri niyetle de ilgilidir.
• Haya, adalet, sabır, doğruluk, dürüstlük, merhamet: Güzel ahlakın görünümleridir.

Ahlaki davranış = Bilgi (akıl, vahiy) + Vicdan + Özgür irade + Niyet

Ahlaki Tutum ve Davranışlar

Ahlaki tutum ve davranışları idrak etmek, bunların hem bireye hem topluma etkisini kavramaktır. (DKAB.9.4.3)

• Olumlu özellikler: doğruluk, adalet, sabır, cömertlik, af, tevazu, emanete riayet, söziinde durmak, haya.
• Olumsuz özellikler: yalan, kibir, gıybet, haksızlık, cimrilik, israf, kul hakkı yemek.
• İyi davranışlar kişiyi huzura, toplumu güvene ve kardeşliğe ulaştırır.
• Kötü davranışlar kişiyi vicdan azabına, toplumu güvensizliğe ve çatışmaya götürür.