Servetifünun Edebiyatı Konu Notu

Konu Özeti

Servetifünun, 1891'de Ahmet İhsan Tokgöz'ün çıkardığı Servetifünun dergisi çevresinde oluşan edebî topluluğun adıdır. Dergi 1896'da Tevfik Fikret'in yönetimine geçince edebî bir nitelik kazandı ve bu yüzden dönem Edebiyat-ı Cedide (Yeni Edebiyat) adıyla da anılır. Topluluk, özellikle Fransız edebiyatını örnek alarak Batı edebiyatının tekniklerini benimsedi. 1901'de Hüseyin Cahit'in Edebiyat ve Hukuk yazısı tartışmalara ve baskılara yol açtı; dergi kapandı, topluluk dağıldı.

Temel Kavramlar

Servetifünun = Batı etkisi · sanat şahsîdir · ağır dil

• Sanat şahsîdir: sanatçının kişisel duygu ve izlenimleri eserin merkezindedir.
• Sanat sanat içindir: sanatın toplumsal bir fayda gözetmesi gerekmez. Tevfik Fikret'in sonraki dönemi bu anlayışın dışında kalır.
• Etkilenilen akımlar: Şiirde Parnasizm ve Sembolizm, romanda Realizm ve Natüralizm etkilidir.
• Konu: Çoğunlukla kişisel duygular, hayal, doğa, aşk, ölüm ve sıkıntıdır. Eser halktan uzak, seçkin bir okura seslenir.

Temsilciler

Şiirde Servetifünun

• Şiirde konu bütünlüğü esastır; beyit bütünlüğü yerine tek bir konunun işlenmesi öne çıkar.
• Nazım birimi olarak beyit yanında genellikle dörtlük ve serbest müstezat kullanılır. Ahenk için aruz ölçüsü tercih edilir.
• Fransız şiirinin kalıpları ve ölçüsü örnek alınır. Kafiyede göze değil kulağa önem verilir.
• Dil ağırdır; Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalar çoktur, ayrıca Fransızca sözcükler kullanılır.
• Şiirde teşhis, intak, sembol ve sinestezi (duyu aktarması) yaygındır; imge ve renk zengindir.
• Konular çoğunlukla bireysel ve karamsardır: hastalık, ölüm, doğa, aşk ve hayal.
• Cenap Şahabettin'in Sembolizm etkisindeki Elhan-ı Şita gibi şiirleri öne çıkar. Tevfik Fikret'in Rübab-ı Şikeste kitabı bu dönemin önemli şiir kitabıdır; Sis şiiri toplumsal içeriklidir.

Şairler ve Eserler

Sık karışan iki topluluk: Fecr-i Âti (1909) Servetifünun'dan sonra kurulmuş ayrı bir topluluktur ve benzer ideallerle anılır. Sınavda dönemi ayırt etmek için tarih, dergi adı ve Servetifünun'un Edebiyat-ı Cedide kimliği belirleyicidir.

Nesirde Servetifünun

• Roman ve hikâyede gözlem, betimleme ve ruh çözümlemesi önemlidir; Batılı tekniğe yaklaşılmıştır.
• Romanlardaki kişiler genellikle şehirli orta ve üst sınıf bireylerdir; konular aşk, evlilik, aile ve bireysel trajedilerdir.
• Halit Ziya'nın Mai ve Siyah romanı, sanatçı ve idealist gençlerin hayal ile gerçek arasındaki çatışmasını anlatır. Aşk-ı Memnu'da Bihter, Adnan Bey ve Behlül ilişkisi vardır.
• Mehmet Rauf'un Eylül romanı, bireyin iç dünyasındaki duygusal gerilimi anlatır ve psikolojik tahlile dayanır.
• Dil süslü, uzun cümleli ve şiirseldir. Halit Ziya'da dil ağır olmakla birlikte sanatkârane kabul edilir.
• Sanat sanat içindir ilkesi doğrultusunda toplumsal sorunlar geri plandadır; ancak Halit Ziya'da realist gözlem öne çıkar.