kleveroAYT Psikoloji
Bellek Türleri (AYT Psikoloji) Konu Notu
Klevi Felsefe ve Değerler Köşesi · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
39Bellek türlerini açıklar.
Konu Özeti
Bellek, bilginin kodlanması, depolanması ve geri çağrılması sürecidir. Atkinson ve Shiffrin'in çok depolu modeline göre bilgi sırasıyla duyusal bellek, kısa süreli bellek ve uzun süreli bellekten geçer. Bu nota başlamadan önce bellek süreçlerinin üç aşamasını ve her belleğin süre ile kapasite farkını bilmen işini kolaylaştırır. Konu, AYT'de hem süreye göre hem de niteliğe göre bellek türleri üzerinden sık sorulur.
Temel Kavramlar
Bellek sürecinde bilgi üç aşamadan geçer. Bir aşamadaki aksaklık, unutmanın kaynağı olabilir.
Kodlama → Depolama → Geri çağırma
- Kodlama: Bilginin bellekte saklanabilecek biçime dönüştürülmesi.
- Depolama: Kodlanan bilginin zaman içinde tutulması.
- Geri çağırma: Depolanan bilginin bilince getirilmesi.
- Unutma, bu aşamalardan herhangi birindeki aksaklıktan kaynaklanabilir.
Süreye Göre Bellek Türleri
| Bellek | Süre | Kapasite | Özellik |
|---|---|---|---|
| Duyusal bellek | Çok kısa (yaklaşık 0,25–3 sn) | Geniş | Duyu organlarından gelen uyarıları ham haliyle tutar; dikkat edilen bilgi kısa süreli belleğe geçer. |
| Kısa süreli bellek | Yaklaşık 20–30 sn (tekrarla uzar) | Sınırlı (yaklaşık 7±2 birim) | Bilgi tekrar ve öbekleştirme ile korunur. |
| Uzun süreli bellek | Uzun yıllar, belki yaşam boyu | Sınırsız kabul edilir | Anlamlı, örgütlenmiş ve tekrar edilmiş bilgi kalıcı olur. |
- Öbekleştirme: Bilgi birimlerini anlamlı gruplar halinde toplayarak kısa süreli belleğin kapasitesini artırma (ör. telefon numarasını 3-3-2-2 okumak).
- Bakım tekrarı: Bilgiyi aynı biçimde tekrarlayarak kısa süreli bellekte tutma.
- Ayrıntılı (anlamlandırarak) tekrar: Bilgiyi var olan bilgiyle ilişkilendirerek uzun süreli belleğe aktarmayı kolaylaştırır.
- Çalışma belleği: Kısa süreli belleğin bilgiyi tutarken aynı zamanda işlemeyi de içeren etkin hali (Baddeley).
Uzun Süreli Belleğin Türleri
Uzun süreli bellek, bilginin niteliğine göre açık (bildirimsel) ve örtük (bildirimsel olmayan) olmak üzere ikiye ayrılır. Açık bellek bilinçli olarak hatırlanır, örtük bellek ise davranışa yansır.
| Tür | Alt tür | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|---|
| Açık (bildirimsel) | Anlamsal bellek | Genel bilgi, kavram ve gerçekler | Türkiye'nin başkentinin Ankara olması |
| Açık (bildirimsel) | Olaysal (yaşantısal) bellek | Kişisel yaşam olayları, zaman ve mekânla bağlantılı | Mezuniyet gününü hatırlamak |
| Örtük (bildirimsel olmayan) | İşlemsel bellek | Beceri ve alışkanlıklar; bilinçli çaba gerekmez | Bisiklete binmek, klavye kullanmak |
| Örtük (bildirimsel olmayan) | Hazırlama (ön uyarım) | Önceki uyarının sonraki tepkiyi bilinçsizce etkilemesi | 'Sarı' kelimesini gördükten sonra 'muz'u daha hızlı tanımak |
- Açık bellek bilinçli çaba ile hatırlanır ve sözel olarak ifade edilebilir.
- Örtük bellek bilinçli çaba olmadan, davranışa yansıyarak ortaya çıkar.
- Anlamsal bellek 'bilmek', olaysal bellek 'hatırlamak' ile ilişkilidir.
- Amnezi gibi durumlarda genellikle açık bellek zarar görürken işlemsel bellek daha iyi korunabilir.
Geri Çağırma Biçimleri
- Serbest hatırlama: İpucu olmadan bilgiyi çağırma (kompozisyon sorusu gibi).
- İpucu ile hatırlama: Bir ipucu verilerek çağırma (boşluk doldurma).
- Tanıma: Seçenekler arasından doğruyu belirleme (çoktan seçmeli); genellikle en kolay yoldur.
- Yeniden öğrenme: Daha önce öğrenilen bilgiyi tekrar öğrenirken harcanan sürenin kısalması.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları