Davranışın Oluşum Süreci: Uyarandan Tepkiye

Konu Özeti

Davranış, bireyin iç ve dış uyaranlara verdiği tepkilerin tümüdür. Bu tepkiler bir anda ortaya çıkmaz; uyaranın algılanmasıyla başlayan ve zihinsel işlemelerden geçen bir süreçtir. Bu notta bu sürecin basamaklarını, davranışı etkileyen etmenleri ve sık yapılan hataları öğreneceksin. Örneklerle birlikte çalıştıkça soruda süreci hızlıca çözümleyebileceksin.

Temel Kavramlar

Davranış, gözlenebilen eylemleri (koşmak, konuşmak) ve doğrudan gözlenemeyen zihinsel süreçleri (düşünme, hatırlama, hissetme) kapsar. Uyaran, tepkiyi doğuran iç ya da dış etkendir. Davranış sürecinin basamakları sırasıyla şöyledir:

Uyaran → Duyum → Algı → Zihinsel işleme (dikkat, bellek, düşünme, duygu, güdü) → Tepki (davranış)

Davranışı Etkileyen Etmenler

• Biyolojik etmenler: Sinir sistemi, hormonlar, genler, kalıtım ve olgunlaşma.
• Psikolojik etmenler: Güdüler, duygular, algı, öğrenme, bellek, tutumlar ve kişilik.
• Sosyokültürel etmenler: Aile, arkadaş çevresi, okul, kültür, normlar ve medya.
• Bu etmenler birbirinden bağımsız çalışmaz; davranış çoğunlukla bu etmenlerin etkileşiminden oluşur.

Önemli Ayrımlar

• Duyum ham bilgidir; algı bu bilginin yorumlanmasıdır.
• İçsel uyaran organizmanın içinden (açlık, susuzluk), dışsal uyaran çevreden gelir.
• Refleksler (diz kapağı refleksi gibi) omurilik düzeyinde gerçekleşen otomatik tepkilerdir; zihinsel işleme basamağı çoğu zaman devreye girmez.
• Aynı uyaran, bireyin geçmiş yaşantıları, güdüleri ve duygu durumu farklı olduğu için farklı kişilerde farklı tepkilere yol açabilir.