Dilin Farklı Görevleri (İşlevleri) Konu Notu

Konu Özeti

Dil yalnızca bilgi aktarmak için kullanılmaz. Konuşan kişi duygu anlatabilir, birini yönlendirebilir, soru sorabilir ya da estetik bir etki yaratabilir. Mantıkta bir cümlenin hangi amaçla kurulduğunu belirlemek, o cümlenin doğru ya da yanlış olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini anlamanın ilk adımıdır. Bu nedenle cümlenin biçimine değil, amacına bakmak gerekir.

Temel Kavramlar

Dilin işlevi, bir cümlenin konuşan tarafından hangi amaçla kullanıldığını ifade eder. Aynı cümle farklı bağlamlarda farklı işlev görebilir.

• Bilgi verici (bildirme) işlevi: Bir olguyu, durumu ya da düşünceyi aktarır; doğru ya da yanlış denebilir.
• Duygu bildirici (ifade edici) işlevi: Sevinç, öfke, üzüntü gibi duyguları dışa vurur.
• Emredici (buyurucu) işlevi: Dinleyiciyi bir eylemi yapmaya ya da yapmamaya yöneltir.
• Sorgulayıcı işlevi: Bilgi, onay ya da izin ister.
• Edebi (sanatsal) işlevi: Dinleyicide estetik bir etki yaratmayı amaçlar; mecaz ve çağrışımlarla çalışır.
• Töre/edim (edimsel) işlevi: Söylendiği anda bir eylemi gerçekleştirir; örneğin yemin ya da nikâh sözleri.

Hangi işlevde olduğunu belirlerken üç soruya bakın: Konuşmacı ne amaçlıyor? Cümle doğru ya da yanlış diye sınanabiliyor mu? Bağlam ne söylüyor?