Psikolojinin Konusu: Tanım, Amaç ve Alanlar

Konu Özeti

Psikoloji, insan davranışlarını ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. Kelime kökeni Yunanca psyche (ruh, zihin) ve logos (bilim, söz) sözcüklerine dayanır. Modern psikoloji ruhu değil, gözlenebilir davranışı ve zihinsel süreçleri konu alır. Bu konuda psikolojinin tanımını, amaçlarını, bilimsel özelliklerini ve diğer alanlardan farkını öğreneceksiniz.

Temel Kavramlar

Psikoloji iki temel alanı inceler: davranış ve zihinsel süreçler. Bu iki kavramın farkını bilmek konunun anahtarıdır.

Psikoloji = Davranış + Zihinsel Süreçler (bilimsel yöntemle incelenir)

• Davranış: Dışarıdan gözlenebilen ve ölçülebilen tepkilerdir (koşmak, gülmek, konuşmak, kalp atışının hızlanması).
• Zihinsel süreçler: Doğrudan gözlenemeyen, davranışlardan ya da ölçümlerden çıkarım yapılarak anlaşılan süreçlerdir (algı, dikkat, bellek, düşünme, öğrenme, duygu, güdü).
• Açık davranış gözlenebilir; örtük davranış (düşünme, hayal kurma) dolaylı yoldan incelenir.
• Psikoloji davranışı yalnızca tanımlamakla kalmaz; nedenlerini de araştırır.

Psikolojinin Amaçları

• Betimleme: Davranışı olduğu gibi gözlemleyip tanımlamak. Örnek: Öğrencilerin sınav kaygısının yaşadığını belirlemek.
• Açıklama: Davranışın nedenlerini ortaya koymak. Örnek: Kaygının nedenlerini araştırmak.
• Yordama: Davranışın ileride nasıl olacağını önceden kestirmek. Örnek: Düzenli çalışmayan öğrencinin başarısının düşebileceğini öngörmek.
• Kontrol: Davranışı geliştirmek ya da istenmeyeni azaltmak. Örnek: Kaygıyla başa çıkma tekniği uygulamak.

Psikolojinin Bilimsel Özellikleri

• Psikoloji bir davranış bilimidir; sağduyuya ya da kişisel görüşe değil, sistemli gözleme ve kanıta dayanır.
• Gözlem, deney, korelasyonel çalışma, anket, görüşme ve vaka incelemesi gibi yöntemler kullanılır.
• Sonuçlar objektif, test edilebilir ve tekrarlanabilir olmalıdır.
• Genel eğilimleri inceler; bireysel farklılıkları da dikkate alır.
• Biyoloji, sosyoloji, felsefe ve eğitim bilimleriyle ilişkilidir.

Psikolojinin Alt Alanları

Temel psikoloji davranışın genel ilke ve kuramlarını bulmayı amaçlar. Uygulamalı psikoloji ise bu bilgileri günlük yaşam sorunlarına uygular. Başlıca alt alanlar şunlardır.

• Gelişim psikolojisi: Yaşam boyu bedensel, bilişsel, duygusal ve sosyal değişimler.
• Sosyal psikoloji: Bireyin başkalarıyla etkileşimi, tutumlar ve grup davranışı.
• Bilişsel psikoloji: Algı, bellek, düşünme ve problem çözme.
• Klinik psikoloji: Ruhsal bozuklukların tanısı ve tedavisi.
• Eğitim psikolojisi: Öğrenme ve öğretme süreçleri.
• Endüstri/örgüt psikolojisi: İş yerinde verimlilik ve çalışan davranışı.
• Adli psikoloji: Suç ve hukuk süreçleriyle ilgili davranışlar.
• Fizyolojik (biyopsikoloji): Davranışın sinir sistemi ve hormonal temelleri.