Sosyolojinin Bağımsız Bir Bilim Hâline Geliş Notu

Konu Özeti

Sosyoloji, 19. yüzyılda Avrupa'da sanayileşme, kentleşme ve siyasal devrimlerin yarattığı büyük toplumsal değişimin ardından ortaya çıkmıştır. Toplumsal olaylar artık din ve felsefi açıklamalar yerine gözlem ve veriye dayanılarak incelenmeye başlanmıştır. Bu süreçte Comte sosyolojiyi adlandırmış, Durkheim ise onu bağımsız bir bilim hâline getirmiştir. Konu, bu gelişimin nedenlerini ve aşamalarını kavramaya odaklanır.

Temel Kavramlar

Doğuşu hazırlayan koşullar: Sosyolojinin ortaya çıkışında hem fikri hem de somut toplumsal gelişmeler birlikte etkili olmuştur.

• Aydınlanma Düşüncesi: Akıl ve bilimin öne çıkması, toplumsal olayların da doğa olayları gibi açıklanabileceği anlayışını güçlendirdi.
• Fransız Devrimi (1789): Toplumsal ve siyasal düzeni hızla değiştirdi; toplumsal düzenin nasıl sağlanacağı sorusunu gündeme getirdi.
• Sanayi Devrimi: Fabrikalaşma, kentleşme, göç ve işçi sınıfının doğuşu gibi yeni toplumsal sorunlar ortaya çıkardı.
• Doğa bilimlerindeki ilerleme: Pozitif bilim yöntemlerinin toplum incelemelerine uygulanabileceği düşüncesini destekledi.

Sosyolojinin doğuşunu tek bir nedene bağlamayın. Sınavlarda genellikle birden fazla gelişmenin birlikte etkisi, önce verilen bir durumdan çıkarılır.

Temel Kavramlar

Öncü düşünürler: Sosyolojiden önce toplumu akılcı biçimde inceleyen düşünürler vardır. Ancak bunlar sistematik bir bilim kurmamışlardır.

• İbn Haldun (1332–1406): Mukaddime'de toplumsal olayları neden-sonuç ilişkisi içinde ele aldı. Umran, asabiyet ve devletlerin yaşam evreleri gibi kavramlar geliştirdi.
• Montesquieu: Yasaların coğrafya, iklim ve toplumsal koşullarla ilişkisini inceledi.
• Saint-Simon: Toplumun bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini savundu.
• Rousseau ve Condorcet: Toplumsal ilerleme fikrine katkı yaptı.

Temel Kavramlar

Auguste Comte (1798–1857), 'sosyoloji' terimini kullanan ilk isimdir. Başlangıçta 'toplumsal fizik' ifadesini kullanmış, daha sonra bu alanı sosyoloji olarak adlandırmıştır. Ona göre toplum, gözlem, deney ve karşılaştırma gibi pozitif yöntemlerle incelenmelidir. Bu yaklaşım pozitivizm olarak bilinir.

• Üç hâl yasası: Zihinsel gelişim teolojik, metafizik ve pozitif evrelerden geçer.
• Sosyolojiyi toplumsal durağanlık (statik) ve toplumsal değişim (dinamik) olarak ikiye ayırdı.
• Temel eseri: Pozitif Felsefe Dersleri.

Émile Durkheim (1858–1917), sosyolojiyi bağımsız bir bilim olarak kabul ettiren ve akademik alanda yerleştiren isimdir. Sosyolojinin kendine özgü bir konusu ve yöntemi olduğunu göstermiştir.

• Konu: Toplumsal olgular. Bunlar bireyin dışında var olan, birey üzerinde baskı kurabilen ve genel olan davranış, düşünce ve duygu biçimleridir.
• Yöntem: Toplumsal olgulara 'şey' gibi bakılmalı ve önyargılardan arındırılarak nesnel biçimde incelenmelidir.
• Sosyolojik Yöntemin Kuralları adlı eserinde yöntemi belirledi.
• İntihar adlı çalışmasında intiharı toplumsal nedenlerle açıkladı ve istatistik verileri kullandı; böylece sosyolojinin ampirik bir bilim olduğunu gösterdi.
• Bordeaux Üniversitesi'nde ders verdi; Sorbonne'da kürsü kurdu ve sosyoloji üniversitede kurumsallaştı.