Zekâ Türleri (Çoklu Zekâ Kuramı) – AYT Psikoloji Konu Notu

Konu Özeti

Zekâ; bireyin öğrenme, akıl yürütme, soyutlama, problem çözme ve yeni durumlara uyum sağlama yeteneklerinin bütünüdür. Psikolojide zekânın tek bir genel yetenek mi yoksa birbirinden bağımsız birden çok yetenek mi olduğu uzun süre tartışılmıştır. Spearman, Thurstone, Gardner, Sternberg ve Goleman bu tartışmaya farklı yaklaşımlarla katkı sunmuştur. AYT’de bu kuramları ayırt edip bir durumda hangi zekâ türünün öne çıktığını bulmanız beklenir.

Temel Kavramlar

• Spearman: Genel zekâ (g faktörü) ve alana özgü yetenekler (s faktörü) ayrımını yapmıştır.
• Thurstone: Zekâyı birbirinden görece bağımsız temel zihinsel yeteneklerin toplamı olarak görmüştür.
• Gardner: Çoklu Zekâ Kuramı ile zekânın birbirinden görece bağımsız farklı türlerden oluştuğunu savunmuştur.
• Sternberg: Üçlü (Triarşik) Zekâ Kuramı ile analitik, yaratıcı ve pratik zekâyı ayırmıştır.
• Goleman: Duygusal zekâ kavramını yaygınlaştırmıştır.

Gardner’a göre her birey bu zekâ türlerinin hepsine farklı düzeylerde sahiptir. Zekâ türleri birbirinden görece bağımsızdır; biri gelişmiş iken diğeri zayıf olabilir. Zekâ türleri eğitimle geliştirilebilir.

Geleneksel IQ testleri çoğunlukla sözel ve mantıksal-matematiksel zekâyı ölçer; bu nedenle diğer zekâ türlerini yeterince yansıtmaz.