Kimyasal Denge: Dengeyi Etkileyen Faktörler

Konu Özeti

Kimyasal dengede ileri ve geri tepkimelerin hızları eşitlenir ve derişimler sabit kalır. Dengeyi bozan derişim, basınç, hacim ve sıcaklık gibi dış etkiler sistemi yeni bir denge arayışına sokar. Bu notta Le Chatelier ilkesini ve her faktörün dengeye ile Kc değerine etkisini öğreneceksin. Katalizörün dengeyi neden kaydırmadığını da göreceksin.

Temel Kavramlar

Dengedeki bir sisteme derişim, basınç/hacim veya sıcaklık gibi bir dış etki uygulanırsa sistem bu etkiyi azaltacak yönde tepki verir ve yeni bir denge kurar. Bu ilkeye Le Chatelier ilkesi denir. Denge sabiti Kc yalnızca sıcaklığa bağlıdır.

aA(g) + bB(g) ⇌ cC(g) + dD(g) Kc = [C]ᶜ·[D]ᵈ / ([A]ᵃ·[B]ᵇ)

1. Derişim Değişimi

• Girenlerden birinin derişimi artırılırsa denge ürünler yönüne kayar.
• Ürünlerden birinin derişimi artırılırsa denge girenler yönüne kayar.
• Bir maddenin derişimi azaltılırsa denge o maddeyi artıracak yöne kayar.
• Katı ve saf sıvıların miktarı değiştirilirse denge etkilenmez; Kc ifadesinde yer almazlar.
• Sıcaklık sabitse Kc değişmez; kayma sonunda oran yine Kc değerine eşitlenir.

2. Basınç ve Hacim Değişimi

Bu etki yalnızca gaz içeren dengelerde ve gazların mol sayıları farklıysa görülür. Hacim küçülürse basınç artar ve denge gaz mol sayısı az olan yöne kayar. Mol sayıları eşitse basınç ya da hacim değişimi dengeyi kaydırmaz.

3. Sıcaklık Değişimi

Sıcaklık değişimi dengeyi kaydırırken Kc değerini de değiştirir. Bu yüzden tepkimenin ekzotermik mi endotermik mi olduğunu bilmek gerekir.

Sıcaklık düşerse tersi olur: ekzotermikte ürünler, endotermikte girenler yönüne kayar.

4. Katalizör

• Katalizör ileri ve geri tepkime hızlarını aynı oranda artırır.
• Dengenin daha hızlı kurulmasını sağlar; denge konumunu, denge derişimlerini ve Kc değerini değiştirmez.
• Dengedeki sisteme eklenirse bir kayma olmaz.