Dinin Temel Gayesi: Beş Temel Esasın Korunması

Konu Özeti

İslam dini, insanın hem dünya hem ahiret hayatında huzur ve mutluluğa ulaşmasını amaçlar. Bu amaca ulaşmak için insanın varlığını sürdürmesi ve onurlu yaşaması gerekir. İslam alimleri, dinin korumayı hedeflediği beş temel esası belirlemiştir. Bunlara zorunlu ihtiyaçlar (zaruriyyat-ı hamse) denir.

Temel Kavramlar

Beş temel esas: Din · Can · Akıl · Nesil · Mal

Zorunlu ihtiyaçlar, insanın dünya ve ahiret hayatını koruyan beş alanı kapsar. Bu esaslar korunduğunda birey ve toplum huzur içinde yaşar. Bu esaslara zarar veren davranışlar dince yasaklanmış ya da sınırlandırılmıştır.

• Can (hayat) emniyeti
• Nesil emniyeti
• Akıl emniyeti
• Mal emniyeti
• Din emniyeti

Can Emniyeti

Yaşama hakkı Allah’ın insana verdiği en değerli emanettir. İslam, hiçbir insanın canına haksız yere kıyılmasına izin vermez. Kur’an-ı Kerim’de haksız yere bir insanı öldürmenin bütün insanlığı öldürmek gibi, bir insanı yaşatmanın da bütün insanlığı yaşatmak gibi olduğu bildirilir (Maide suresi, 32. ayet). İntihar da yasaktır; kişi kendi canının da emanetçisidir.

• Cana kast etmek, yaralamak ve işkence yasaktır.
• Sağlığı korumak, tedavi olmak ve trafik ile iş güvenliği kurallarına uymak can emniyetine hizmet eder.

Nesil Emniyeti

Neslin sağlıklı ve güvenli biçimde devam etmesi için aile kurumu korunur. İslam evliliği teşvik eder; aile düzenini bozan davranışları (zina ve iffetsizlik gibi) yasaklar. Çocukların bakımı, eğitimi ve ahlaklı yetiştirilmesi de bu esasın parçasıdır.

• Evlilik ve aile bağlarını güçlendirmek
• Çocukların haklarını (beslenme, eğitim, sevgi) gözetmek
• Aileyi tehdit eden davranışlardan kaçınmak

Akıl Emniyeti

Akıl, insanı sorumlu kılan ve iyiyi kötüden ayırmasını sağlayan en önemli nimettir. İslam, aklı perdeleyen alkol, uyuşturucu ve benzeri bağımlılık yapıcı maddeleri haram kılmıştır. Aynı zamanda ilim öğrenmeyi, düşünmeyi ve araştırmayı teşvik eder.

• Yasak: alkol, uyuşturucu ve her türlü bağımlılık yapan madde
• Teşvik: okumak, öğrenmek, düşünmek, araştırmak
• Günlük hayatta teknoloji ve kumar gibi bağımlılıklardan uzak durmak da aklı korumaktır.

Mal Emniyeti

İslam, insanın helal yoldan mal edinme hakkını korur. Hırsızlık, rüşvet, faiz, hile ve başkasının hakkını yemek yasaktır. Mal edinmek kadar harcamak da ölçülü olmalıdır; israf yasaklanmıştır. Zekât ve sadaka, malı arındıran ve toplumda dayanışmayı sağlayan ibadetlerdir.

• Yasak: hırsızlık, rüşvet, hile, haksız kazanç, israf
• Teşvik: helal kazanç, zekât, sadaka, emanete riayet
• Kamu malına zarar vermemek de mal emniyetinin parçasıdır.

Din Emniyeti

İnsanların inandıkları dini öğrenme, yaşama ve ibadet etme özgürlüğü korunur. Kur’an-ı Kerim’de “Dinde zorlama yoktur.” buyrulur (Bakara suresi, 256. ayet). Hiç kimse inancından dolayı baskı görmemeli, ibadet yerlerine saldırılmamalı, başka inançlara saygı gösterilmelidir.

• Vicdan ve inanç özgürlüğüne saygı
• İbadethanelerin korunması
• Farklı inançlarla hoşgörü ve adalet içinde yaşamak