Enerji Dönüşümleri: Fotosentez ve Solunum (LGS Konu Notu)

Konu Özeti

Bu konuda canlıların enerji ihtiyacını nasıl karşıladığını öğreneceksin. Fotosentez, bitkilerin ışık enerjisini kullanarak besin üretmesidir. Solunum ise besinlerdeki kimyasal enerjinin canlının kullanabileceği enerjiye dönüşmesidir. Bu iki olay birbirini tamamlar ve madde ile enerji akışının temelini oluşturur. LGS'de bu süreçleri karşılaştıran soruların sık çıktığını unutma.

Temel Kavramlar

Fotosentez: Işık enerjisini kullanarak CO₂ ve sudan glikoz üretme olayıdır. Kloroplast organelinde, klorofil pigmentinin yardımıyla gerçekleşir.

CO₂ + Su → Glikoz + Oksijen (ışık enerjisi, klorofil)

6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂

Solunum: Glikozun oksijenle parçalanarak ATP ve ısı enerjisi açığa çıkarılmasıdır. Oksijenli solunum mitokondride tamamlanır ve tüm canlılarda görülür.

Glikoz + Oksijen → Karbondioksit + Su + Enerji

• Ototrof: Besinini kendisi üreten canlılar (bitkiler, alg, bazı bakteriler).
• Heterotrof: Besinini hazır alan canlılar (hayvanlar, mantarlar, çoğu bakteri).
• Oksijenli solunum sitoplazmada başlar, mitokondride devam eder; verimi yüksektir.
• Oksijensiz solunum (fermentasyon) sitoplazmada olur; verimi düşüktür. Mayada alkol fermentasyonu, kasta laktik asit fermentasyonu örnektir.
• Bitkiler solunumu gece ve gündüz 24 saat yapar; fotosentez yalnızca ışık varken gerçekleşir.

Fotosentez hızını etkileyen faktörler şunlardır. Bu faktörlerden birini değiştirdiğinde hızdaki değişimi yorumlamak sınavda sık sorulur.