Cumhuriyet'in Kazanımları ve Atatürk'ün Hedefleri (LGS)

Konu Özeti

Cumhuriyet'in ilanıyla (29 Ekim 1923) egemenlik kayıtsız şartsız millete geçti. Atatürk önderliğinde siyasi, hukuki, toplumsal, eğitim-kültür ve ekonomi alanlarında inkılaplar yapıldı. Amaç, Türk milletini çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkarmaktı. Bu kazanımlar birbirini tamamlar; sınavda genellikle bir olayın hangi alana ait olduğu ve neye hizmet ettiği sorulur.

Temel Kavramlar

Siyasi ve Hukuki Alan

• Saltanat kaldırıldı (1922), Cumhuriyet ilan edildi (1923): milli egemenlik pekişti.
• Halifelik kaldırıldı (1924): devlet yönetimi din esaslarından ayrılmaya başladı.
• 1924 Anayasası kabul edildi.
• Medeni Kanun (1926) ile hukukta birlik ve eşitlik sağlandı; kadın ve erkek hukuken eşit haklara kavuştu.
• Kadınlara belediye seçimlerinde (1930), muhtar seçimlerinde (1933) ve milletvekili seçme ve seçilme hakkı (1934) tanındı.
• Laiklik 1937'de Anayasa'ya girdi.

Sık yapılan hata: Kadınlara seçme ve seçilme hakkının Medeni Kanun ile aynı anda verildiğini sanmak. Medeni Kanun 1926'dadır; milletvekilliği hakkı ise 1934'tedir. Birçok Avrupa ülkesinden önce verilmiştir.

Eğitim, Kültür ve Toplumsal Alan

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924): eğitimde birlik sağlandı; tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı.
• Harf Devrimi (1928): Latin esaslı Türk alfabesi kabul edildi; okuma yazma oranının artması hedeflendi.
• Millet Mektepleri açıldı; halk eğitimi yaygınlaştırıldı.
• Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu.
• Üniversite reformu yapıldı (1933); İstanbul Üniversitesi yeniden düzenlendi.
• Şapka Kanunu (1925) ve tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925) ile toplumsal yaşam çağdaşlaştırıldı; Soyadı Kanunu (1934) ile düzenli nüfus kaydı sağlandı.
• Uluslararası ölçü ve takvim, hafta tatili ve saat uygulamaları kabul edildi.

Ekonomik Alan

• İzmir İktisat Kongresi (1923): ekonomik kalkınma ilkeleri belirlendi.
• Aşar vergisi kaldırıldı (1925): çiftçinin yükü hafifletildi.
• Kabotaj Kanunu (1926): kıyı ticareti Türk gemilerine verildi.
• Demiryolları millileştirildi ve yeni hatlar yapıldı.
• Sanayi Teşvik Kanunu, Sümerbank ve Etibank kuruldu; Birinci ve İkinci Beş Yıllık Sanayi Planları uygulandı.
• Atatürk Orman Çiftliği gibi örnek kurumlar çiftçiyi destekledi.

Hatırlatma: Ekonomik inkılaplar çoğunlukla ekonomik bağımsızlık hedefine hizmet eder; soruda ‘kendi kaynaklarımız’ ya da ‘yerli sanayi’ ifadesi varsa bu alana bakın.

Atatürk'ün Türk Milleti İçin Hedefleri

• Çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmak: Atatürk'ün en temel hedefidir.
• Tam bağımsızlık: siyasi, ekonomik ve kültürel alanda dış etkiden bağımsız olmak.
• Milli egemenlik ve demokratik, laik, hukuk devleti anlayışı.
• Bilimi ve aklı rehber almak: ‘Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.’
• Yurtta barış, dünyada barış: barışçı dış politika izlemek.
• Eğitimle toplumu bilinçlendirmek ve kalkınmayı sağlamak.