kleveroTYT T.C. İnkılap Tarihi
TBMM'nin Açılışı ve Sonrası: Konu Notu
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
2.2Büyük Millet Meclisinin açılış sürecini ve sonrasında meydana gelen gelişmeleri kavrar.
Konu Özeti
16 Mart 1920'de İstanbul'un işgali, Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasına yol açtı. Bunun üzerine Mustafa Kemal, Ankara'da olağanüstü yetkili yeni bir meclis çağrısı yaptı. Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de açıldı ve egemenliğin millete ait olduğu ilkesini benimsedi. Meclis, sonraki yıllarda hem iç düzeni sağlamak hem de bağımsızlık mücadelesini yönetmek zorunda kaldı.
Temel Kavramlar
- Meclis-i Mebusan 18 Mart 1920'de son toplantısını yaptı ve 11 Nisan 1920'de padişah tarafından feshedildi.
- Mustafa Kemal, Ankara'dan olağanüstü yetkili bir meclisin toplanmasını çağırdı; seçimler Heyet-i Temsiliye genelgeleriyle yapıldı.
- TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; ilk başkan Mustafa Kemal seçildi ve açılış oturumunu yaşça en büyük üye Sinop mebusu Şerif Bey yönetti.
- Meclis, 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' anlayışını benimsedi (Hakimiyet-i Milliye).
TBMM hem yasama hem yürütme görevlerini üstlendi. Yürütme, Meclis'in seçtiği İcra Vekilleri Heyeti eliyle yapıldı ve heyetin başkanı Mustafa Kemal'di. Bu yapıya Meclis Hükümeti sistemi denir.
Meclis'in açılışından sonra ortaya çıkan gelişmeler, yeni devletin hem iç hem dış sorunlarla uğraştığını gösterir.
| Gelişme | Açıklama |
|---|---|
| Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Nisan 1920) | Milli mücadeleye karşı çıkanlar vatan haini sayıldı; isyanlarla mücadele için hukuki dayanak oluştu. |
| İstiklal Mahkemeleri | İsyanları bastırmak ve firari askerleri cezalandırmak için kuruldu. |
| Düzenli ordu | Kuva-yi Milliye'den düzenli orduya geçiş süreci başladı; Batı Cephesi'nde düzenli ordu oluşturuldu. |
| Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921) | TBMM'nin ilk anayasasıdır; egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu anayasal güvenceye alındı. |
| Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) | İstanbul Hükümeti imzaladı; TBMM antlaşmayı tanımadı ve hükümsüz saydı. |
- Çıkış nedenleri: Anadolu'da otorite boşluğu, İstanbul Hükümeti ve itilaf devletlerinin teşvikleri, halkın savaş yorgunluğu.
- Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe gibi isyan hareketleri, Meclis'in hukuki ve askeri tedbirler almasına yol açtı.
- Meclis ayaklanmaları İstiklal Mahkemeleri ve düzenli ordu aracılığıyla bastırdı.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları