TBMM'nin Açılışı ve Sonrası (1920–1921)

Konu Özeti

16 Mart 1920'de İstanbul'un resmen işgal edilmesi ve Meclis-i Mebusan'ın dağıtılması, Milli Mücadele'nin merkezini Ankara'ya taşıdı. Mustafa Kemal'in çağrısıyla yapılan seçimlerin ardından 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açıldı. Meclis, yasama ve yürütme yetkisini kendinde toplayarak Meclis Hükümeti sistemini kurdu. Bu yapı, 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile yasal bir çerçeveye kavuştu.

Temel Kavramlar

• Milli egemenlik: Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu anlayışıdır.
• Meclis Hükümeti: Yasama ve yürütme yetkilerinin TBMM'de toplandığı yönetim sistemidir.
• İcra Vekilleri Heyeti: Meclis tarafından seçilen bakanlar kuruludur; başkanı Mustafa Kemal'dir.
• Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921): TBMM'nin ilk anayasa niteliğindeki kanunudur.
• Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Nisan 1920): Milli mücadeleye karşı çıkanları vatan haini sayan düzenlemedir.

Meclis Hükümeti: Yasama + Yürütme = Kuvvetler birliği

• Meclisin ilk geçici başkanı, yaşça en büyük üye olan Sinop Mebusu Şerif Bey'dir; Mustafa Kemal ise Meclis başkanlığına seçilmiştir.
• Meclis, Hâkimiyet-i Milliye gazetesini çıkararak sesini halka ulaştırmıştır.
• İstanbul Hükümeti, Meclisi ve Kuva-yı Milliye'yi yasa dışı sayarak karşı propaganda yürütmüştür.
• Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi, Kuva-yı Milliyecilerin öldürülmesine dair fetva vermiştir; Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi ise karşı fetva yayımlamıştır.
• Damat Ferit Hükümeti, Mustafa Kemal ve arkadaşları hakkında Mayıs 1920'de idam kararı çıkarmıştır.
• Anadolu'da Ahmet Anzavur, Çerkez Ethem ayrılığı ve Kuvay-ı İnzibatiye gibi iç ayaklanmalar yaşanmıştır.