Büyük Selçuklu Devleti'nde Yönetim ve Toplum Yapısı

Konu Özeti

Büyük Selçuklu Devleti, Türk-İslam devlet geleneği üzerine kurulmuş bir yönetim anlayışına sahipti. Hükümdar Abbasi halifesinden sultan unvanını ve yönetim yetkisini almıştır. Halife dini otorite olarak kalmış, siyasi ve askeri yetki sultanda toplanmıştır. Bu konuda merkezi teşkilat, ikta sistemi, toplum yapısı ve eğitim politikaları birlikte incelenir.

Temel Kavramlar

• Hanedan ortak malı: Devlet, hanedan üyelerinin ortak malı sayılır; ülke hanedan içinde paylaşılır.
• Sultan: Abbasi halifesinden alınan unvandır; siyasi ve askeri yetki sultandadır.
• Melik: Hanedan üyelerinin farklı bölgelerde görev yaptığı yöneticilerdir; genç melikler yanında atabeg bulunur.
• Hutbe ve para: Hükümdar adına hutbe okutulur ve para bastırılır; bu Türk-İslam devlet geleneğinin gereğidir.
• Veraset: Taht veraset kuralı net olmadığı için taht kavgaları sık yaşanmıştır.

İkta = toprak gelirinin maaş karşılığı bırakılması → mukta asker besler; mülkiyet devlette kalır

Temel Kavramlar (Devamı)

Merkezi yönetimin başında sultan, onun altında vezir bulunur. Nizamülmülk en ünlü vezirdir. Divanlar vezirin başkanlığında çalışır.

Ordu, sultanın maaşlı kapıkulu askerleri, iktalı askerler, tabi devletlerin kuvvetleri ve Türkmen birliklerinden oluşur. Şer'i işlere kadılar, örfi işlere divan-ı mezalim bakar. Kadıların başında Kadıü'l-Kudat bulunur.

Toplum yerleşik ve göçebe unsurlardan oluşur. Toplumun büyük bölümü Müslümandır. Gayrimüslimler zimmi olarak dini ve hukuki haklarını korumuş, cizye vergisi ödemiştir.