5. Sınıf Fen: Hücreden Organizmaya ve Destek-Hareket Sistemi

Konu Özeti

Canlılar hücrelerden oluşur ve hücreler birlikte daha büyük yapılar meydana getirir. Bu notta bitki ve hayvan hücrelerini, hücreden organizmaya uzanan düzeni ve destek-hareket sistemini öğreneceksin. Ayrıca iskeletimizi ve kaslarımızı nasıl sağlıklı tutacağını göreceksin. Konular birbirine bağlı olduğu için sırayla çalışmak en iyisidir.

Temel Kavramlar

Hücre, canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimidir. Hücreler çıplak gözle görülemez, mikroskopla incelenir. Her hücrede zar, sitoplazma ve çekirdek bulunur; bitki hücresinde ayrıca hücre duvarı ve kloroplast vardır.

• Hücre zarı: Hücreyi çevreler ve madde giriş çıkışını kontrol eder.
• Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasındaki sıvı kısımdır; organeller burada bulunur.
• Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir, hücrenin faaliyetlerini yönetir.
• Mitokondri: Besinlerden enerji elde edilen organeldir; hem bitki hem hayvan hücresinde bulunur.
• Koful: Besin, su ve atık maddeleri depolar. Bitki hücresinde büyük ve genellikle tek, hayvan hücresinde küçük ve sayıca çoktur.
• Hücre duvarı: Yalnızca bitki hücresinde bulunur; hücreye şekil verir ve korur.
• Kloroplast: Yalnızca bitki hücresinde bulunur, fotosentez yapar ve yeşil renk verir.

Hücreden organizmaya düzen: Canlılarda yapı, hücrelerden başlayarak basamak basamak karmaşıklaşır. Aynı görevi yapan hücreler doku, dokular organ, organlar sistem oluşturur.

Hücre → Doku → Organ → Sistem → Organizma

• Tek hücreli canlılarda (amip gibi) hücre aynı zamanda organizmadır.
• Bitkilerde de hücre → doku → organ (kök, gövde, yaprak) → organizma düzeni vardır.
• Bitkilerde sistem basamağı genellikle ayrıca ele alınmaz; organların bir araya gelmesiyle organizma oluşur.