5. Sınıf Fen: Sürtünme Kuvveti, Kuvvetin Ölçülmesi, Kütle ve Ağırlık

Konu Özeti

Bu konuda kuvvetin ne olduğunu, nasıl ölçüldüğünü ve bir dinamometrenin nasıl yapılabileceğini öğreneceksin. Kütle ile ağırlığın farkını ve sürtünme kuvvetinin günlük hayattaki etkilerini inceleyeceksin. Konuyu anlamak için yapılacak basit deneyler ve gözlemler de kullanılacak. Amacımız, kuvveti çevrendeki olaylarla ilişkilendirebilmendir.

Temel Kavramlar

Kuvvet, cisimleri hareket ettiren, hızını değiştiren, durduran, yönünü değiştiren veya şeklini bozan itme ya da çekmedir. Kuvvet bir büyüklüktür, yani ölçülebilir. Birimi newton (N), ölçü aleti ise dinamometredir. Kuvvet sembolü F ile gösterilir.

• Dinamometre: İçindeki yay, uygulanan kuvvetle orantılı uzar; kuvvet arttıkça yay daha çok uzar.
• Basit dinamometre modeli: Lastik ya da yayı sabit bir yere asıp ucuna kanca takın. Kanca boşken konumu 0 olarak işaretleyin, bilinen yüklerle 1 N, 2 N gibi derecelendirin. Bilinmeyen kuvveti yayın uzama miktarına bakarak ölçün.
• Kütle: Cismin madde miktarıdır; kilogram (kg) ya da gram (g) ile ölçülür ve yer değiştirse de değişmez.
• Ağırlık: Yer çekiminin cisme uyguladığı kuvvettir; newton (N) ile ölçülür ve bulunduğu yere göre değişir.

Dünya yüzeyinde yaklaşık ağırlık (N) ≈ kütle (kg) × 10

Sürtünme kuvveti, birbirine temas eden yüzeyler arasında oluşan ve hareketi engellemeye çalışan kuvvettir. Hareket yönünün tersine etki eder. Cisimlerin hareketini yavaşlatır, yüzeylerin aşınmasına ve ısınmasına neden olur.