Işığın Doku Algısına Etkisi

Konu Özeti

Doku, bir yüzeyin gözle görülen ve dokunarak hissedilen özelliğidir. Işık, dokunun fark edilmesini sağlayan en önemli etkendir. Yüzeye gelen ışık çıkıntılarda aydınlık, çukurlarda gölge oluşturur. Bu ışık-gölge farkı desende dokuyu anlatmak için kullanılır.

Temel Kavramlar

Doku; yüzeyin pürüzlü, pürüzsüz, kabarık, çukur, yumuşak ya da sert olma durumudur. Doğal nesnelerin her biri kendine özgü bir dokuya sahiptir.

• Ağaç kabuğu: çatlaklı ve pürüzlü.
• Yaprak: damarlı ve ince çizgili.
• Çakıl taşı: düzgün, parlak ya da mat.
• Kuş tüyü: yumuşak ve ince çizgili.
• Deniz kabuğu: girintili çıkıntılı ve sırtlı.

Işık ve Doku İlişkisi

Işık yüzeydeki çıkıntılara vurur, çukurlarda ise gölge oluşturur. Işık ve gölgenin oluşturduğu bu fark, yüzeyin pürüzlü mü düz mü olduğunu anlamamızı sağlar.

• Işık yüzeye yandan gelirse çıkıntıların gölgesi uzar ve doku belirginleşir.
• Işık yüzeye tam karşıdan gelirse gölgeler azalır, doku silikleşir ve yüzey düz görünür.
• Güçlü ışıkta ışık-gölge farkı büyür; doku daha kabartılı görünür.
• Zayıf ve dağınık ışıkta gölgeler yumuşar; doku daha az fark edilir.
• Parlak yüzeyler ışığı yansıtır; mat yüzeyler ışığı dağıtır.

Temel Kavramlar (Desen Teknikleri)

Desen; kurşun kalem, kömür ve pastel gibi araçlarla yapılan çizimdir. Dokuyu desende göstermek için nesne incelenir, ışığın geldiği yön belirlenir ve çizgi ile ton farklarından yararlanılır.

• Kısa, sık ve kırık çizgiler pürüzlü yüzeyleri (ağaç kabuğu, taş) anlatır.
• Uzun, ince ve yumuşak çizgiler tüy ya da yaprak damarı gibi yüzeyleri anlatır.
• Noktalar (benek tekniği) kum ya da portakal kabuğu gibi ince taneli dokular için uygundur.
• Tarama: çizgileri sıklaştırarak koyu, seyrekleştirerek açık ton elde edilir.
• Frotaj: kâğıdın altına doku taşıyan bir yüzey koyup kalemi yan tutarak sürtmek de doku elde etmenin bir yoludur.

Çalışma Adımları

• Doğal nesneyi seç (ör. yaprak, kabuk, taş).
• Nesneye yandan ışık vererek dokusunu incele.
• Genel biçimini hafifçe çiz.
• Yüzeydeki doku özelliğine uygun çizgileri seç.
• Işık gelen yerleri açık, gölge yerleri koyu bırakarak tonlama yap.