Bileşke Kuvvet, Denge ve Sürat–Hız (6. Sınıf)

Konu Özeti

Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir. Bu kuvvetlerin toplam etkisini tek başına yapan kuvvete bileşke (net) kuvvet denir. Bu konuda kuvvetin yönünün nasıl dikkate alındığını, cismin denge durumunu ve sürat ile hız arasındaki farkı öğreneceksin. Günlük hayattaki halat çekme, araba yolculuğu ve top vuruşu örnekleri konuyu anlamayı kolaylaştırır.

Temel Kavramlar

Kuvvetin birimi newton (N) ile gösterilir. Kuvvet yönlü bir büyüklüktür, bu yüzden toplanırken yönü mutlaka dikkate alınır. Aynı doğrultudaki kuvvetlerin bileşkesi şu üç durumda incelenir.

• Aynı doğrultuda ve aynı yönde kuvvetler: Bileşke, kuvvetlerin toplamıdır ve yönü kuvvetlerle aynıdır.
• Aynı doğrultuda ve zıt yönde kuvvetler: Bileşke, büyük kuvvetten küçük kuvvetin çıkarılmasıyla bulunur ve yönü büyük kuvvetin yönündedir.
• Aynı doğrultuda, zıt yönde ve eşit büyüklükte kuvvetler: Bileşke 0 N'dir.

Aynı yön: R = F₁ + F₂ | Zıt yön: R = F₁ − F₂ (F₁ > F₂)

Bileşke 0 N ise kuvvetler dengelenmiştir. Bileşke 0 N'dan farklıysa kuvvetler dengelenmemiştir. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki cisim duruyorsa durmaya devam eder, hareket ediyorsa sabit hızla aynı yönde hareketine devam eder. Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde cismin hızı ya da yönü değişir.

Sürat, birim zamanda alınan yoldur ve yön bilgisi içermez. Hız ise yönle birlikte ifade edilen sürâttır. Sürat ile hız arasındaki bu fark, sınavlarda sık karıştırılır.

Sürat (v) = Alınan yol (x) / Geçen zaman (t) Birimler: m/s veya km/sa