6. Sınıf Fen: Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler

Konu Özeti

Elektrik akımı, pil ve kablolarla kurulan devrelerde maddelerden geçer. Bazı maddeler akımı kolay iletir, bazıları ise iletmez ya da zor iletir. Bu konuda akıma karşı gösterilen zorluğa elektriksel direnç denir. Direncin büyüklüğü telin uzunluğuna, kalınlığına ve cinsine bağlıdır. Ayarlanabilir dirençler de bu bilgiye dayanarak devredeki ampulün parlaklığını değiştirir.

Temel Kavramlar

• İletken: Elektrik akımını kolay ileten madde. Örnekler: bakır, alüminyum, demir, grafit, tuzlu su.
• Yalıtkan: Elektrik akımını iletmeyen ya da zor ileten madde. Örnekler: plastik, cam, kuru tahta, kauçuk, saf su.
• Deneyde değiştirilen değişken: test edilen madde. Gözlenen değişken: ampulün yanıp yanmaması. Sabit tutulanlar: pil, ampul ve kablolar.

Basit bir devre kurarak bir maddenin iletken mi yalıtkan mı olduğunu test edebiliriz. Pil, ampul, kablolar ve test edilecek madde seri bağlanır.

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Değişkenler

Elektriksel direnç, bir maddenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluktur. Birimi ohm (Ω) olarak bilinir. Direnç arttıkça devreden geçen akım azalır ve ampul söner.

• Tel uzunluğu arttıkça direnç artar, çünkü akımın geçeceği yol uzar.
• Tel kalınlığı arttıkça direnç azalır, çünkü akıma daha geniş bir yol sunulur.
• Telin cinsi de dirençi etkiler. Aynı boyut ve kalınlıktaki bakır telin direnci demir telden daha küçüktür.

Direnç ↑ ⇒ Akım ↓ ⇒ Parlaklık ↓ | Direnç ↓ ⇒ Akım ↑ ⇒ Parlaklık ↑

Ayarlanabilir direnç (reosta), devreye bağlanan tel uzunluğunu değiştirerek direnci ayarlamamızı sağlar. Sürgü hareket ettirildiğinde devredeki tel boyu değişir.