Ülkemizde Demokrasinin Gelişimi (7. Sınıf)

Konu Özeti

Demokrasi, halkın yönetime katılmasını ve egemenliğin halka ait olmasını esas alan bir yönetim anlayışıdır. Türkiye'de demokrasi, Kurtuluş Savaşı'nda açılan TBMM ile başlayan ve Cumhuriyet'in kuruluşuyla şekillenen uzun bir süreçtir. Bu süreçte anayasalar, seçimler ve temel haklar demokrasinin kurumlarını oluşturmuştur. Ancak gelişim her zaman kesintisiz olmamış, çeşitli dönemlerde demokratik işleyiş aksamıştır. Bu konuda Cumhuriyet'in niteliklerini, yönetim yapısını ve karşılaşılan sorunları birlikte inceleyeceğiz.

Temel Kavramlar

Türkiye Cumhuriyeti'nin nitelikleri 1982 Anayasası'nın ilk maddelerinde yer alır. Bu nitelikler devletin yapısını ve işleyişini belirler.

• Cumhuriyet: Devlet başkanının kalıtsal olmadığı, seçimle geldiği devlet biçimidir.
• Demokratik devlet: Halk egemenliği esastır; yönetime seçimlerle katılım sağlanır.
• Laik devlet: Din ve devlet işleri ayrıdır; herkes vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir.
• Sosyal devlet: Devlet, eğitim ve sağlık gibi ihtiyaçları gözetir ve adaleti sağlamaya çalışır.
• Hukuk devleti: Hem devlet hem vatandaş hukuka uyar; yargı bağımsızdır.
• Milliyetçi devlet: Atatürk milliyetçiliği, milletin birlik ve beraberliğini esas alır.
• Başlangıç hükümleri: Devletin şekli Cumhuriyet'tir; bütünlüğü bölünmez, dili Türkçe, başkenti Ankara'dır.

Sık yapılan hata: Laikliği 'dinsizlik' sanmak. Laiklik, devletin hiçbir dini esas almaması ve herkesin inancında özgür olmasıdır.

Devlet yönetimi, yetkilerin tek elde toplanmaması için kuvvetler ayrılığı ilkesine dayanır. Üç temel erk vardır ve birbirini denetler.

Yasama · Yürütme · Yargı → birbirini denetler

• TBMM 600 milletvekilinden oluşur; milletvekilleri halk tarafından seçilir.
• Cumhurbaşkanı halk tarafından doğrudan seçilir (2018'den itibaren uygulanan cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi).
• Yargı bağımsızdır; hâkimler görevlerinde kimseden emir almaz.
• Yerel yönetimler (belediyeler, il özel idareleri, köy muhtarlıkları) yerel ihtiyaçları karşılar.

Demokrasinin uygulanmasında karşılaşılan sorunlar, her dönemde farklı biçimlerde ortaya çıkmıştır.

• Cumhuriyetin ilk yıllarında çok partili denemeler (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası) kısa sürede kapanmıştır.
• Siyasi istikrarsızlık, sık hükümet değişimleri ve askeri müdahaleler (1960, 1971, 1980) demokratik süreci kesintiye uğratmıştır.
• Seçimlere katılımın düşük olması ve siyasete ilginin azalması.
• Temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması ve ifade özgürlüğü sorunları.
• Demokrasi kültürünün yeterince yerleşmemesi; hoşgörü ve farklı düşüncelere saygının eksikliği.

• Eğitimle demokrasi bilincini artırmak.
• Seçimlere ve sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarına aktif katılmak.
• Hukukun üstünlüğünü ve yargı bağımsızlığını korumak.
• Farklı fikirlere saygı göstermek.