klevero9. Sınıf Coğrafya
Tehlike, Risk ve Afet (9. Sınıf Coğrafya) - Zengin Konu Notu
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
COĞ.9.6.1Tehlike, risk ve afet kavramlarını çözümleyebilmeCOĞ.9.6.2Afetleri sınıflandırabilmeCOĞ.9.6.3Bütüncül afet yönetimi uygulamalarını tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlar aracılığıyla…
Konu Özeti
Doğal ve beşerî olaylar her zaman felaket anlamına gelmez. Bir olayın insanları, canlıları ve yerleşmeleri etkileme potansiyeli ile bu etkinin boyutu tehlike, risk ve afet kavramlarıyla ayrılır. Bu konuda afetlerin sınıflandırılması ve bütünçül afet yönetiminin aşamaları da öğrenilir. Amaç, riskleri azaltan ve afetlere dayanıklı toplum oluşturmanın yollarını kavramaktır.
Temel Kavramlar
- Tehlike: İnsanlara, canlılara ve çevreye zarar verme potansiyeli taşıyan doğal, teknolojik veya insan kaynaklı olaylardır. Örnek: deprem, sel, heyelan, çığ, kuraklık, orman yangını.
- Zarar görebilirlik (hassasiyet): Bir topluluğun tehlikeden etkilenme derecesidir. Hazırlıksız, yoğun nüfuslu ve dayanıksız yapılı yerler daha kırılgandır.
- Risk: Bir tehlikenin belli bir yerde ve zamanda can ve mal kaybına yol açma olasılığıdır. Tehlikeye maruz kalan nüfus, yapı ve altyapı arttıkça risk de artar.
- Afet: Tehlikenin gerçekleşmesi sonucu insanların yaşamını olumsuz etkileyen, toplumun kendi imkânlarıyla başa çıkamadığı can, mal ve çevre kayıplarına yol açan olaydır.
Risk ≈ Tehlike · Zarar görebilirlik
Afetler oluşum nedenlerine göre doğal kaynaklı ve insan kaynaklı olarak ayrılır. Doğal afetler de kendi içinde oluşum sürecine göre gruplandırılır. Bazı afetler hem doğal hem beşerî etkenlerle gerçekleşebilir.
| Grup | Açıklama | Örnekler |
|---|---|---|
| Jeolojik/jeomorfolojik kaynaklı | Yer kabuğu hareketleri ve yer şekilleriyle ilgili | Deprem, volkanik patlama, heyelan, çığ, tsunami |
| Meteorolojik/iklimsel kaynaklı | Atmosfer olayları ve iklim koşullarıyla ilgili | Sel, taşkın, fırtına, kuraklık, hortum, dolu, don |
| Biyolojik kaynaklı | Canlılarla ilgili | Salgın hastalık, çekirge istilası |
| İnsan kaynaklı | İnsan faaliyetleri ve hatalarının sonucu | Sanayi kazası, nükleer kaza, kimyasal sızıntı, trafik kazası |
- Afetler ani gelişen (deprem, çığ) ve yavaş gelişen (kuraklık, çölleşme) olarak da düşünülebilir.
- Yanlış arazi kullanımı sel ve heyelan etkisini artırır.
- Türkiye'de can ve mal kaybı bakımından en yıkıcı afetler deprem, sel ve heyelandır.
Bütünçül afet yönetimi, afetin yalnızca olduktan sonraki müdahalesini değil, afetten önce ve sonraki tüm aşamaları kapsayan sürekli bir döngüdür. Amaç riskleri azaltmak ve afetlere dayanıklı toplum oluşturmaktır. Aşamalar birbirini izler ve her aşamanın çıktısı diğerini besler.
| Aşama | Yapılan çalışmalar |
|---|---|
| Zarar azaltma (önleme) | Risk haritaları, uygun yer seçimi, yapı denetimi, dayanıklı bina yapımı, imar planları, ağaçlandırma, sel için set ve baraj |
| Hazırlık | Afet planları, eğitim ve tatbikatlar, acil durum çantası, toplanma alanları, erken uyarı sistemleri |
| Müdahale | Arama kurtarma, ilk yardım, barınma, beslenme ve sağlık hizmetleri, iletişim ve koordinasyon |
| İyileştirme | Hasar tespiti, yeniden inşa, onarım, psikososyal destek, hayatın normale dönmesi |
- Döngüde afet öncesi: zarar azaltma ve hazırlık; afet sırasında: müdahale; afet sonrası: iyileştirme yer alır.
- Afet yönetiminde AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) ülke genelindeki koordinasyondan sorumlu kurumdur.
- Afet bilinci taşıyan ve eğitimli bireyler, risklerin azaltılmasında en önemli unsurdur.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları