klevero9. Sınıf Coğrafya
Afet Türleri: Tehlike, Risk ve Bütünleşik Afet Yönetimi
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
COĞ.9.6.1Tehlike, risk ve afet kavramlarını çözümleyebilmeCOĞ.9.6.2Afetleri sınıflandırabilmeCOĞ.9.6.3Bütüncül afet yönetimi uygulamalarını tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlar aracılığıyla…
Konu Özeti
Doğal süreçler ve insan faaliyetleri, insan yaşamını ve çevreyi olumsuz etkileyebilir. Bu etkiyi anlamak için tehlike, risk ve afet kavramlarını ayırt etmek gerekir. Afetler oluşum nedenlerine göre sınıflandırılır. Bütünleşik afet yönetimi ise afet öncesi, sırası ve sonrasını kapsayan sürekli bir döngü olarak ele alınır.
Temel Kavramlar
| Kavram | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Tehlike | Can, mal ve çevre için zarar verme potansiyeli taşıyan doğal veya insan kaynaklı olay ya da durum | Fay hattının varlığı, taşkın yatağı, dik yamaç |
| Risk | Bir tehlikenin gerçekleşmesi hâlinde ortaya çıkabilecek kayıp ve zarar ihtimali | Fay hattı üzerindeki yoğun nüfuslu, dayanıksız yapılı bir şehrin deprem riski |
| Afet | Toplumun tamamı veya bir kesimi için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, toplumun kendi imkânlarıyla başa çıkamadığı olay | Çok sayıda can ve mal kaybına yol açan deprem |
- Tehlike tek başına afet değildir; tehlike insanları ve yerleşimleri etkilediğinde ve kayıp doğurduğunda afete dönüşür.
- Risk; tehlikenin şiddeti, bölgenin yapı ve nüfus yoğunluğu ile alınan önlemlere göre değişir.
- Hazırlık ve önlemler riski azaltır; tehlikenin kendisini her zaman ortadan kaldırmaz.
Risk ≈ Tehlike × Maruziyet × Savunmasızlık ÷ Kapasite (kavramsal ilişki)
Afetler oluşum nedenine göre doğal kaynaklı ve insan kaynaklı olarak ikiye ayrılır. Doğal kaynaklı afetler kendi içinde jeolojik ve jeomorfolojik ile meteorolojik ve iklimsel olarak gruplandırılabilir.
| Grup | Afet türleri |
|---|---|
| Jeolojik ve jeomorfolojik kaynaklı | Deprem, volkanik patlama, heyelan, çığ, kaya düşmesi |
| Meteorolojik ve iklimsel kaynaklı | Sel ve taşkın, kuraklık, fırtına, hortum, orman yangını |
| İnsan kaynaklı | Sanayi kazaları, nükleer ve kimyasal kazalar, trafik kazaları, çevre kirliliği, bilinçsiz yapılaşmanın yol açtığı yangınlar |
- Doğal kaynaklı afetin oluşumu doğa olaylarına bağlıdır; ancak etkisi yanlış yer seçimi ve bilinçsiz arazi kullanımıyla artabilir.
- İnsan kaynaklı afetler ihmal, bilgisizlik veya kasıt sonucu ortaya çıkar.
- Türkiye; aktif fay hatları, engebeli yapısı ve iklim çeşitliliği nedeniyle başta deprem, heyelan, sel ve orman yangını olmak üzere birçok afetle karşılaşır.
Bütünleşik afet yönetimi dört aşamalı bir döngüdür. Zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamaları birbirini izler ve iyileştirme, bir sonraki afete yönelik önlemlerin başlangıcıdır.
| Aşama | Amaç | Örnek uygulamalar |
|---|---|---|
| Zarar azaltma (önleme) | Riski önceden düşürmek | Fay ve heyelan haritalarına göre yerleşim planlama, depreme dayanıklı yapı, yapı denetimi, ağaçlandırma, dere ıslahı |
| Hazırlık | Afete karşı toplumu ve kurumları hazır tutmak | Afet eğitimi ve tatbikat, acil durum çantası, toplanma alanları, erken uyarı sistemleri |
| Müdahale | Afet sırasında ve hemen sonrasında can ve mal kurtarmak | Arama kurtarma, ilk yardım, barınma, iletişim ve gıda desteği |
| İyileştirme | Yaşamı normale döndürmek ve yeniden yapılanmak | Kalıcı konut yapımı, altyapı onarımı, ekonomik ve psikolojik destek |
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları