Üreme Sistemi ve Embriyonik Gelişim (AYT Biyoloji Konu Notu)

Konu Özeti

Üreme sistemi, canlının kendi türünün devamını sağlayan organlardan oluşur. İnsanda erkek ve dişi üreme sistemleri gamet (sperm ve yumurta) üretir, bu gametlerin birleşmesiyle zigot oluşur. Zigot; bölünme, tabaka oluşumu ve organogenez ile bir bireye dönüşür. Bu konuda hormonların döngüsel kontrolü ve üreme sağlığının korunması da önemlidir.

Temel Kavramlar

Erkek üreme sistemi; testis, epididim, sperm kanalı, üretra, seminal veziküller, prostat, Cowper bezi ve penisten oluşur. Testisler skrotum içinde bulunur çünkü sperm üretimi için vücut sıcaklığının yaklaşık 2-3 °C altında bir ortam gerekir.

Dişi üreme sistemi; yumurtalık, fallop tüpü, rahim ve vajinadan oluşur. Yumurtalık yumurta üretir ve östrojen ile progesteron salgılar. Döllenme fallop tüpünde gerçekleşir, embriyo rahimde gelişir.

Spermatogenez: spermatogonyum (2n) → birincil spermatosit (2n) → mayoz I → ikincil spermatosit (n) → mayoz II → spermatit (n) → sperm (n)

Oogenez: Embriyonik dönemde oogonyumlar (2n) mitozla çoğalır ve birincil oositler mayoz I profazında bekler. Ergenlikten sonraki her döngüde bir birincil oosit mayoz I'i tamamlar ve bir ikincil oosit ile bir kutup hücresi oluşur. İkincil oosit mayoz II'yi ancak döllenmeyle tamamlar.

• FSH: Erkekte spermatogenezi, dişide folikül gelişimini uyarır.
• LH: Dişide ovulasyonu ve korpus luteum oluşumunu sağlar; erkekte testosteron salgılanmasını uyarır.
• Östrojen: Endometriyumu kalınlaştırır, ikincil eşey karakterlerini sağlar.
• Progesteron: Endometriyumu gebeliğe hazırlar ve gebeliği korur.
• Testosteron: Sperm üretimini ve erkek ikincil eşey özelliklerini sağlar.

Menstrual döngü (ortalama 28 gün) dört evrede ilerler: menstruasyon, folikül evresi, ovulasyon ve luteal evre. Döllenme olmazsa korpus luteum körelir, progesteron ve östrojen düşer ve endometriyum dökülür. Döllenme olursa plasenta hCG salgılayarak korpus luteumu korur.