AYT Anlam Bilgisi: Sözcük, Cümle, Paragraf

Konu Özeti

Anlam bilgisi, bir metindeki sözcüklerin, cümlelerin ve paragrafların ne demek istediğini kavramayı içerir. AYT'de bu konu, sözcükte anlam, cümlede anlam ve paragrafta anlam başlıkları altında karşımıza çıkar. Bir sözcüğün sözlük anlamı ile cümledeki anlamı her zaman aynı değildir. Bu nedenle soruları çözerken önce bağlama bakmak gerekir.

Temel Kavramlar

Sözcükte anlam, bir kelimenin cümle içinde hangi anlamda kullanıldığını belirlemektir. Anlam türlerini ayırt etmek, bu konunun temelidir.

• Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün akla ilk gelen, en yalın anlamıdır. Örnek: Taş yola düştü.
• Yan anlam: Temel anlamla bağı sürdüren yeni bir anlamdır. Örnek: Masanın ayağı kırıldı.
• Mecaz anlam: Gerçek anlamdan uzaklaşıp benzetmeyle kazanılan anlamdır. Örnek: Taş gibi bir adam.
• Terim anlam: Bilim, sanat veya meslek alanına özgü anlamdır. Örnek: Üçgen, matematikte üç kenarlı kapalı şekildir.
• Eş sesli sözcüklerde (yüz, çay, yaz) anlam bağlamdan çıkar.
• Eş anlamlı sözcükler her bağlamda birbirinin yerine kullanılamaz (yüksek sesle / büyük sesle).
• Zıt anlamlılık, aynı özellik üzerinde karşıt yönde iki uç arar (sıcak – soğuk).
• Deyimler kalıplaşmış ve çoğu mecazlı ifadelerdir (gözden düşmek). Atasözleri ise genel bir yargı bildirir ve öğüt verir.

Cümlenin anlamı = sözcüğün bağlamdaki anlamı + yargı + yapı ilişkisi

Önemli: Bir sözcüğü sözlük anlamıyla yorumlamak en sık yapılan hatadır. ‘Bu işte parmağı var.’ cümlesinde ‘parmak’ organ değil, ‘katkısı, sorumluluğu’ anlamındadır. Deyimin anlamı bütünüyle alınır.

Temel Kavramlar (Devam): Cümlede ve Paragrafta Anlam

Cümlede anlam, cümlenin asıl söylediği yargıyı ve cümleler arasındaki ilişkiyi kavramaktır. Anlatım bozukluğu ve bağlaç ilişkileri bu alanda sık sorulur.

• Anlatım ve yargı: Cümlede asıl söylenen yargıyı bulmak, sözcük anlamını bağlama oturtmanın ilk adımıdır.
• Neden–sonuç: ‘Çünkü, bu yüzden, -dığı için’ ilişkisi kurulur.
• Amaç–sonuç: ‘için, diye, ki’ ile istenilen durum belirtilir.
• Koşul, karşılaştırma, öznel–nesnel yargı: Kişiden kişiye değişen yargı öznel, kanıtlanabilir yargı nesneldir.
• Anlatım biçimi: Benzetme, abartma, kişileştirme ve örneklendirme cümlenin anlamını belirler.
• Paragrafta ana düşünce, yazarın okura vermek istediği temel mesajdır. Yardımcı düşünceler ise ana düşünceyi açıklayan, örnekleyen veya destekleyen yargılardır.
• Ana düşünce çoğunlukla ilk veya son cümlede toplanır; paragraf ortasında ya da örtük de olabilir.

Paragrafta ana düşünce = yazarın okura vermek istediği temel yargı

Strateji: ‘Ancak, fakat, oysa’ gibi dönüş bağlaçlarından sonra gelen yargı çoğunlukla asıl yargıdır. Seçeneklerde paragrafta olmayan, aşırı genelleme yapan ya da yalnızca bir ayrıntıyı içeren ifadeler ana düşünce olamaz.