klevero

Çok yakında

AYT Türk Dili ve Edebiyatı

Dünya Edebiyatından Deneme: Tür, Yazar ve Metin İnceleme Notu

Deneme · 12. sınıf

Klevi Edebiyat Masası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:

Kazanımlar

  • A.4.1 Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder.
  • A.4.2 Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönemle ilişkisini belirler.
  • A.4.3 Metin ile metnin konusu, amacı ve hedef kitlesi arasında ilişki kurar.
  • A.4.4 Metnin ana düşüncesi ve yardımcı düşüncelerini belirler.
  • A.4.5 Metindeki anlatım biçimlerini, düşünceyi geliştirme yollarını ve bunların işlevlerini belirler.
  • A.4.6 Metnin görsel unsurlarla ilişkisini belirler.
  • A.4.7 Metnin üslup özelliklerini belirler.
  • A.4.8 Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.

Konu Özeti

Deneme, yazarın belirli bir konuda kesin hüküm vermeden kendi görüş ve izlenimlerini samimi bir dille anlattığı yazı türüdür. Türün öncüsü Montaigne, 16. yüzyılda Denemeler adlı eseriyle bu biçimi edebiyata kazandırmıştır. Denemeyi okurken türünü, konusunu, ana düşüncesini, anlatım biçimini ve üslubunu birlikte değerlendirmek gerekir.

Temel Kavramlar

Deneme, öznel ve samimi bir yazı türüdür; yazarın kişisel görüşü metnin merkezindedir.

  • Öznellik: Yazar kendi adına, birinci kişi ağzından konuşur; görüşler kişiye bağlıdır.
  • Kesin hüküm yokluğu: Deneme kesin bir yargı dayatmaz, düşünceyi sorgulayarak sunar.
  • Konu sınırının olmaması: Bir ayrıntı, bir kitap ya da bir kavram deneme konusu olabilir.
  • Bilgi ve yorum ayrımı: Doğruluğu kanıtlanabilen ifadeler bilgidir; 'bence', 'sanırım', 'kuşkusuz' gibi ifadeler yorum işaretidir.
  • Ana düşünce: Metnin bütününde yazarın vermek istediği temel yargıdır; yardımcı düşünceler onu destekler.

Deneme = Öznel görüş + Samimi anlatım + Kesin hüküm vermeme

Notun devamı (Klevero uygulamasında)

  • Adım Adım Örnekler
  • Sık Yapılan Hatalar
  • Mini Özet Tablo
  • Kontrol Soruları