Duyum ve Bilginin Başlangıcı: AYT Psikoloji Konu Notu

Konu Özeti

Bilgi edinme süreci çevredeki uyaranların duyu organlarıyla alınmasıyla başlar. Bu ilk aşamaya duyum denir. Duyum ham veriyi sağlar, anlamlandırma ise alg ı ile gerçekleşir. Bu konuda duyumun özelliklerini ve bilginin nasıl oluştuğunu birlikte öğreneceksin.

Temel Kavramlar

Duyum, duyu organlarındaki özelleşmiş alıcıların (reseptörlerin) fiziksel uyaranları algılayıp sinir impulslarına çevirmesi ve bunu beyne iletmesidir. Duyum, bilgi edinme sürecinin ilk basamağıdır.

Uyaran → Duyu organı (reseptör) → Sinir impulsu → Beyin → Duyum → Algı → Bilgi

• Duyum fizyolojik temellidir; duyu organları ve sinir sistemi gerektirir.
• Duyum bilginin ham maddesidir; tek başına yorum içermez, anlamlandırma algıyla yapılır.
• Duyum çoğunlukla evrenseldir; sağlıklı duyu organına sahip kişiler benzer uyaranlara benzer tepki verir.
• Duyum uyaranın varlığına bağlıdır; uyaran ortadan kalkınca duyum da sona erer.
• Her duyu organı belirli bir uyaran türüne duyarlıdır (göz ışığa, kulak ses dalgalarına).
• Duyum bilinçli yorumdan önce gerçekleşir ve deneyim, ilgi ve beklentiden daha az etkilenir.

Bu beş duyuya ek olarak denge ve hareket (kas-eklem) duyumları da vardır; bedenin konumu ve hareketi hakkında bilgi verir.

Mutlak eşik: Bir duyumun oluşması için gereken en düşük uyaran şiddetidir. Ayırt etme (fark) eşiği: İki uyaran arasındaki farkın fark edilebilmesi için gereken en küçük değişimdir.

ΔI / I = k (Weber oranı; k sabit bir değerdir)

Eşiğin altındaki uyaranlar duyum oluşturmaz ve eşik değerleri kişiden kişiye ve duruma göre değişebilir.