Uyarılma ve Davranış: Yerkes-Dodson Yasası

Konu Özeti

Uyarılma, bireyin fizyolojik ve zihinsel olarak uyanık, tetikte ve harekete hazır olma düzeyidir. Kalp atışı, solunum, kas gerginliği ve dikkat uyarılmayla birlikte değişir. Uyarılma düzeyi davranışımızı, özellikle performansımızı doğrudan etkiler. Bu konuda uyarılmanın davranış üzerindeki etkilerini ve Yerkes-Dodson yasasını öğreneceksin.

Temel Kavramlar

Uyarılma çok düşükten çok yüksek olana kadar uzanan sürekli bir düzeydir. Uyku hali ve durgunluk düşük uyarılmaya, panik ve aşırı heyecan ise yüksek uyarılmaya örnektir. Uyarılma düzeyi dikkati, motivasyonu, belleği ve performansı etkiler.

• Uyarılmayı artıran etkenler: sınav, yarışma, tehlike, ceza ya da ödül beklentisi, gürültü, kafein ve zorlu görevler.
• Uyarılmayı azaltan etkenler: dinlenme, sessiz ortam, nefes ve gevşeme egzersizleri, monoton ortam.
• Uyarılma düzeyi bireyden bireye ve görevden göreve değişir.

Düşük uyarılmada birey isteksiz, dikkati dağınık ve yavaş olur. Orta düzeyde dikkat toplanır ve performans artar. Aşırı yüksek uyarılmada ise kaygı, el titremesi, unutma ve hatalar görülür.

Performans = f(uyarılma): optimal düzeye kadar artar, sonra azalır (ters U biçimi, ∩)

Temel Kavramlar

Yerkes ve Dodson'a göre performans, uyarılma arttıkça belli bir noktaya kadar yükselir. Bu en uygun (optimal) noktadan sonra uyarılma artmaya devam ederse performans düşer. Yani en iyi performans orta düzey uyarılmada görülür.

• Kolay ya da iyi öğrenilmiş görevlerde optimal uyarılma düzeyi daha yüksektir (örneğin basit tekrarlı işler).
• Zor, karmaşık ya da yeni öğrenilen görevlerde optimal uyarılma düzeyi daha düşüktür (örneğin çok adımlı problem çözme).
• Aşırı düşük uyarılma: sıkılma, ilgisizlik ve performans düşüklüğü.
• Aşırı yüksek uyarılma: sınav kaygısı, panik ve performans düşüklüğü.