kleveroAYT Psikoloji
Kişilik ve Kişilik Gelişimi: Kapsamlı Konu Notu
Klevi Felsefe ve Değerler Köşesi · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
47Kişilik, kişilik gelişimi ve onu şekillendiren etkenleri tartışır.
Konu Özeti
Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran; zaman ve durumlar içinde göreli olarak tutarlı kalan düşünce, duygu ve davranış örüntülerinin bütünüdür. Kişiliğin gelişiminde kalıtım ve çevre birlikte rol oynar. Bu konuda kişilik kavramlarını, kuramları, kişiliği şekillendiren etkenleri ve ergenlikteki kimlik arayışını öğreneceksin. AYT'de bu bilgiler çoğunlukla örnek olay ve yorum sorularında karşına çıkar.
Temel Kavramlar
Kişiliği anlamak için önce temel kavramları doğru tanımlamak gerekir. Bu kavramları birbirinden ayırmak sınavda önemli bir avantaj sağlar.
- Tutarlılık: Birey benzer durumlarda benzer tepkiler verir.
- Bireysel farklılık: Her bireyin kişilik örüntüsü kendine özgüdür.
- Dinamiklik: Kişilik görece süreklidir, ancak yaşantılarla gelişebilir ve değişebilir.
- Mizaç: Doğuştan gelen, biyolojik temelli duygusal tepki eğilimidir.
- Karakter: Kişiliğin toplumsal değer ve ahlak normlarıyla değerlendirilen yönüdür.
Kişiliği şekillendiren etkenler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Etken | Açıklama |
|---|---|
| Kalıtım (biyolojik) | Genler, sinir sistemi ve hormonal yapı; mizaç özellikleri. İkiz çalışmaları kalıtımın etkisini incelemede kullanılır. |
| Çevre | Aile, okul, akran grubu, kültür, medya ve yaşanan olaylar. |
| Aile | Anne-baba tutumları (demokratik, otoriter, ilgisiz, aşırı koruyucu vb.) çocuğun benlik algısını etkiler. |
| Kültür | Toplumun değer, norm ve gelenekleri kişiliğin ortak yönlerini belirler. |
| Kendi çabası ve yaşantılar | Bireyin seçimleri, hedefleri ve deneyimleri kişiliği yönlendirir. |
Kişilik kuramları, kişiliğin neye bağlı geliştiği konusunda farklı vurgular yapar. Aşağıdaki tablo başlıca kuramları karşılaştırır.
| Kuram / Kuramcı | Temel Görüş |
|---|---|
| Psikanalitik: Freud | Kişilik id, ego ve süperegodan oluşur; ilk yıllar belirleyicidir. Psikoseksüel dönemler: oral, anal, fallik, gizil, genital. |
| Psikososyal: Erikson | Yaşam boyu 8 evre vardır; her evrede bir psikososyal kriz çözülür. |
| Hümanist: Rogers, Maslow | İnsan özünde iyidir ve kendini gerçekleştirme eğilimindedir; benlik kavramı ve koşulsuz kabul önemlidir. |
| Davranışçı / Sosyal öğrenme: Skinner, Bandura | Kişilik öğrenmeyle, pekiştirme ve model alma yoluyla şekillenir. |
| Özellik kuramı: Büyük Beş | Kişilik beş boyutla tanımlanır: dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk (öz denetim), duygusal denge (nevrotiklik), deneyime açıklık. |
Freud'a göre kişilik yapısı üç bileşenden oluşur. Bu bileşenlerin ilkeleri birbirinden farklıdır.
- Id: Haz ilkesiyle çalışır, içgüdüseldir ve bilinçdışıdır.
- Ego: Gerçeklik ilkesiyle çalışır; id ile süperego arasında denge kurar.
- Süperego: Ahlaki kuralları ve vicdanı temsil eder, ideali ister.
Erikson'a göre ergenlik, kişilik gelişiminin kritik evrelerinden biridir. Bu dönemde birey kimliğini oluşturmaya çalışır.
- Bebeklik: Güvene karşı güvensizlik
- Erken çocukluk: Özerkliğe karşı utanç ve şüphe
- Oyun çağı: Girişimciliğe karşı suçluluk
- Okul çağı: Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu
- Ergenlik: Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları