Normal ve Normal Dışı Davranış (AYT Psikoloji)

Konu Özeti

Normal ve normal dışı davranış ayrımı, ruh sağlığı psikolojisinin temel sorularından biridir. Bir davranışın normal sayılıp sayılmayacağına karar verirken tek bir ölçüte değil, birden fazla ölçüte bakılır. Normal ile normal dışı arasındaki sınır kesin çizgilerle ayrılmaz; geçişli bir süreklilik vardır. Bu konuda amaç, kavramları doğru tanımlayıp örneklerde ayırt edebilmektir.

Temel Kavramlar

Normal davranış, bireyin kendisiyle ve çevresiyle uyum içinde işlev görmesini sağlayan davranıştır. Normal dışı (anormal) davranış ise bireyin işlevselliğini bozan, kendisine ya da çevresine zarar veren veya toplumsal beklentilerden belirgin biçimde sapan davranıştır.

• İstatistiksel ölçüt: Çoğunluğun gösterdiği davranış normal kabul edilir; ortalamadan aşırı sapma (uç değer) dikkat çeker.
• Kültürel ve toplumsal ölçüt: Toplumun norm ve değerlerine uygunluk esas alınır; bu ölçüt kültürden kültüre ve zamanla değişebilir.
• Uyum (işlevsellik) ölçütü: Günlük yaşam, iş ve ilişkilerde işlevselliği koruyan davranış normal kabul edilir.
• Sübjektif rahatsızlık ölçütü: Kişinin kendisinin ya da çevresinin belirgin sıkıntı, acı veya kaygı duyması.
• Tıbbi / klinik ölçüt: Tanı ölçütlerini karşılayan bir bozukluğun belirtisi olup olmadığına bakılır.

Tek bir ölçüt yeterli değildir; değerlendirme birden fazla ölçüt ve uzman görüşüyle yapılır.