kleveroAYT T.C. İnkılap Tarihi
II. Dünya Savaşı'nda Türkiye: Dış Politika ve Ekonomik Etkiler
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
5.2II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye’nin izlediği siyaset ile savaşın Türkiye üzerindeki ekonomik…
Türkiye'nin Savaş Öncesi Konumu ve Aktif Tarafsızlık
Türkiye, II. Dünya Savaşı boyunca Atatürk'ün 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesine dayanan barışçı dış politikayı sürdürerek savaşa girmemeyi hedefledi. Savaşın eşiğinde Türkiye, Balkan Antantı (1934), Sadabat Paktı (1937) ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile güvenliğini güçlendirmişti. Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı.
- Savaş öncesinde Türkiye, İtalya'nın Akdeniz'deki yayılmacılığından ve Almanya'nın Balkanlar'a ilerleyişinden endişe duyuyordu.
- Nisan 1939'da İtalya'nın Arnavutluk'u işgali üzerine Türkiye İngiltere ve Fransa'ya yaklaştı.
- 19 Ekim 1939'da Türkiye, İngiltere ve Fransa ile Üçlü İttifak Antlaşması'nı imzaladı. Türkiye'yi SSCB ile savaşa sokacak hükümler antlaşmaya bir protokolle dışarıda bırakıldı.
- Fransa'nın 1940'ta yenilmesiyle antlaşmanın işlerliği büyük ölçüde kalmadı; Türkiye tarafsızlığını sürdürdü.
Savaş Yıllarında Türkiye'nin İzlediği Siyaset
Türkiye, İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı döneminde 'aktif tarafsızlık' (dengeli tarafsızlık) politikası izledi: Savaşa girmeden her iki tarafla ilişkileri dengede tutmaya, toprak bütünlüğünü korumaya çalıştı.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 1939 | Üçlü İttifak (Türkiye-İngiltere-Fransa); Hatay'ın anavatana katılması |
| 1941 | Türk-Alman Saldırmazlık Antlaşması (18 Haziran 1941) |
| 1943 | Adana Görüşmesi (Ocak, İnönü-Churchill) ve Kahire Konferansı (Aralık) |
| 1944 | Almanya ile ekonomik ve siyasi ilişkilerin kesilmesi (Ağustos) |
| 1945 | Şubat 1945: Almanya ve Japonya'ya savaş ilanı (BM'ye üyelik şartı); Birleşmiş Milletler kurucu üyeliği |
Savaş Ortamında Alınan Önemli Kararlar
- Türk-Alman Saldırmazlık Antlaşması (1941): Almanya'nın SSCB'ye saldırısından kısa süre önce imzalandı; Türkiye'nin tarafsızlığını güçlendirdi ve Alman baskısını dengeledi.
- Adana Görüşmesi (1943): Müttefikler Türkiye'yi savaşa sokmak istedi; Türkiye askeri hazırlıkları tamamlanmadan savaşa girmeyeceğini belirtti.
- Kahire Konferansı (1943): Türkiye'nin savaşa girmesi için yeniden baskı yapıldı; Türkiye silah yardımı ve yeterli hazırlık şartı koyarak kabul etmedi.
- Krom satışı: Türkiye, Almanya ve İngiltere'ye krom satarak dengeli politikasını yürüttü; 1944'te Almanya'ya krom satışını durdurdu.
- 1945'te savaş ilanı: Birleşmiş Milletler'in kurucu üyesi olabilmek için 1 Mart 1945'ten önce Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan edildi.
Sık yapılan hata: Türkiye'nin savaşa fiilen girdiğini sanmak. Türkiye hiçbir cephede savaşmadı; 1945'teki savaş ilanı yalnızca diplomatik bir adımdı ve BM üyeliği içindi.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Savaşın Türkiye'ye Ekonomik Etkileri
- Savaş Dönemi Ekonomik Uygulamalar